صحتش را موقوف به امضاى كارگزاران دولت ابدمدت شمرد ؛ چون لارد كليف سفير كبير را از در ملايمت ديد ، بساط عرصهء تكليف را افسح گسترانيد « زاد فى الطنبور نغمة اخرى » كه قبل از ملاقات شروطى چند لازم است كه به درجهء قبول و اجابت رسانيد .
اولا علاوهء اينكه دولت ايران ، مداخله در افغانستان ننمايد و زيان آنجا را از عهده برآيد . چنانچه بعدها فيما بين ايران و افغانستان مخاصمتى روى دهد ، اصلاحش به صوابديد كارگزاران انگليس باشد . ديگر عهدنامهء تجارتى تجديد شود ، در همهء شهرهاى ايران قونسل انگليس متوقف باشد . ديگر مطالبات تبعهء انگليس را هرچه از متعلقات دولت ايران باشد ، بدون تعطيل به حيطهء وصول رسد . ديگر بندر عباس را به نوعى كه خواهش و رضاى سيد سعيد خان « 1 » امام مسقط باشد به او واگذار شود . ديگر آنكه از صدر اعظم دولت ايران امورى چند كه مخالف دوستى و مواحدت دولتين فخيمتين بود ، ظاهر گرديده ، مشار اليه از صدارت معزول و اين خدمت به ديگرى مفوض و مرجوع آيد .
امين الملك را تحيّر حاصل گشت و از اين تكاليف شاقه در مقام تفكر برآمد .
تا روز بيست و سيم شهر ربيع الاولى كه اخبار فتح هرات در اسلامبول اشتهار يافت سفير كبير خوشوقتى يافت و به ملاقات لارد كليف شتافته اظهار داشت كه چنانچه شما نيز متعهد شويد و مرا مطمئن كنيد كه تا انجام اين امر عساكر انگليس در حدود ايران قدم نگذارند و بر خلاف رويهء دوستى معمول ندارند ، من هم مطالب شما را مفصل و مشروح به دربار سپهر اقتدار معروض ، در ثانى آنچه از اولياى دولت ابدمدت حكم رسيد معمول خواهد گرديد ، وزير مختار دولت انگلستان بدين شرط همداستان نيامد . سفير كبير را معلوم گرديد كه از اين همه افسانه منظور « لارد كليف » مسامحه و بهانه بود . بلا اهمال صورت حال را معروض رأى خديو بيهمال گردانيد .
هامش
( 1 ) در ناسخ تواريخ و روضة الصفا سيد سعيد و سيد ثوينى با ص يعنى « صيد » تحرير شده است .