گرديدند . بعد از ظهر كه افاغنه در جامع هرات مجتمع شدند و زمان كار بدست آمد ، حيدر قليخان سرتيپ با ميرزا محمد حسين مستوفى و جماعت ممهّده به برج مشهور خواجه عبد المصر آمده ، معدودى از افاغنه را كه در حوالى شير حاجى و باره به محارست اقدام داشتند ، به شليك تفنگ متفرق ساخته ، پس لشكر ايرانى را به صعود و عروج باره و بروج دعوت نمودند . ايلخانى و عباس خان با مردم خود به جانب ديوار قلعه روى نهادند . و همچنين حسنعليخان گروس و محمد رضا خان و قاسم خان و سرباز ترشيزى و قرائى بالاجماع خود را به پاى برج خواجه عبد المصر رسانيدند .
فارسىزبانان و شيعيان هراتى ، اناث و ذكور اجماع نموده ، به دستيارى دستار و طناب و احبال و نردبان قريب به چهار صد نفر سرباز ، با اغلب از نامبردگان سركردگان را ، به فراز برج و باره رسانيدند . سربازان چهارده برج قلعه را به حيطهء تصرف در - آورده يك عراده توپ كه در برج خواجه عبد المصر بود دهان آن را به جانب شهر نموده ، از جانب ديگر افواج سمنان و دامغان ، جمعى پاشا خان از طرف دروازه به شهر درآمدند .
در آن هنگام اهالى هرات بالاجماع از مسجد جامع بعزم دفاع برآمده برخى به طرف دروازهء خوش و اكثر به جانب برج خواجه عبد المصر به هيأت مجموعى متهاجم گشته ، لازم چيرگى به تقديم رسانيدند .
فوجفوج از تفنگچيان آتشيندم و خنجرگزاران جلادت شيم از پى هم به دليران قلعهگير رسيده ، داد رشادت و مبارزت دادند . نود نفر سرباز و صاحبمنصب از سمنانى و دامغانى مقتول گرديد و بقيه از شهر خارج شدند . افاغنه مجدد بر باره و بروج ، عروج نموده ميرزا نجف خان و ميرزا رضا خان كردستانى با پنجاه نفر از افراد لشكر كه به بروج و باره برآمده بودند مقتول ، قريب به سيصد نفر نيز مجروح گرديدند .
فارسىزبانان آنچه توانستند خود را از شهر خارج نموده به اردو رسانيدند و به سلامت شدند ، هركه را ممكن نشد ، بدست افاغنهء شهرى مقتول گرديد . سرتيپ عيسى خان اهل و عيال اعاظم آنان را به معارف شهر سپرد ، و ساير را به ساير افاغنه بخشيد .
اموال ايشان را به تاراج داد و آتش در خانه و سراى ايشان نهاد . بعد ازين سانحه
تاريخ قاجار ( حقايق الاخبار ناصرى ) ( فارسى ) — صفحة 185
مساهمون: محمد جعفر خور موجى
ص١٨٥