مأذون و مرخصند كه هرگونه امتعه و اقمشه و محصولات ، چه از راه دريا و چه از راه خشكى به مملكت يكديگر ببرند و بفروشند و مبايعه و معاوضه نمايند . و بهر بلدى از بلاد مملكتى كه خواهند حمل و نقل نمايند .
فصل چهارم : هرگونه امتعه و اقمشه كه اتباع دولتين معاهدتين به مملكت يكديگر نقل نمايند و يا از مملكت همديگر بيرون برند ، وجه گمركى كه از تجار و اتباع دول كاملة الوداد حين ورود امتعه و محصولات ايشان به ولايات دولتين ، و حين خروج از مملكتين مطالبه مىشود از ايشان نيز مطالبه خواهد شد . و حق و وجه عليحده به هيچ اسم و رسم در دولتين عليتين مطالبه نخواهد شد .
فصل پنجم : در ممالك محروسهء ايران اگر فيما بين اتباع دولت بهيهء فرانسه مرافعه يا مباحثه يا منازعه روى دهد ، طى گفتگو و اجراى عدالت آن ، بالتمام بعهدهء وكيل و قونسل دولت بهيّة فرانسه است . اگر متوقف در محل و مكان اين مرافعه و مناقشه و منازعه بوده باشد ، و الا در مملكتى كه اقرب مكان مزبور است خواهد بود ، وكيل يا قونسل مزبور طى اين گفتگو را ، بر وفق قوانين متداولهء در مملكت فرانسه خواهد كرد . هرگاه مرافعه يا مباحثه يا منازعهء فيما بين تبعهء دولت بهيهء فرانسه و اتباع دولت عليهء ايران در مملكت ايران احادث گردد ؛ در محلى كه وكيل يا قونسل دولت بهيهء فرانسه مقيم باشد مقاولات متداعيين و تحقيق و تدقيق و اجراى حكم به عدل و انصاف در محكمهء دولت عليهء ايران كه محل عاديهء طى اين گونه امورات است ، با حضور احدى از منتسبان وكيل يا قونسل دولت بهيهء مزبوره خواهد شد . هرگاه مرافعه يا منازعه يا مباحثهاى در مملكت ايران فيما بين دولت بهيهء فرانسه و تبعهء ساير دول خارجه واقع شود تحقيق و اجراى حكم آن بعهدهء وكلا يا قونسلهاى طرفين خواهد شد . كذلك گفتگوها و منازعاتى كه فيما بين دولت عليهء ايران و اتباع دولت بهيهء فرانسه و يا تبعهء ساير دول خارجه در ممالك محروسهء فرانسه اتفاق افتد ، قرار اتمام و انجام آن به نحوى خواهد بود كه با اتباع دول كاملة الوداد در مملكت مزبوره معمول و مرتب مىشود . و تبعهء دولت ايران در ممالك فرانسه يا اتباع دولت بهيهء فرانسه در ممالك ايران ، اگر متهم به گناهان كبيره گردند . به نهجى كه در
تاريخ قاجار ( حقايق الاخبار ناصرى ) ( فارسى ) — صفحة 151
مساهمون: محمد جعفر خور موجى
ص١٥١