ذكر حقايق اخبار سال هزار و دويست و شصت و هشت ، فاتحهء ادبار و خاتمهء روزگار ميرزا تقى خان اتابك اعظم و سقوطش از درجهء اعتبار « إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصارِ » *
ملّخص اين مقال آنكه والد مشار اليه از معارف الناس و در خدمات ميرزا ابو القاسم قائم مقام اجتماع حواس مصروف مىداشت . چون قائم مقام در ناصيهء ميرزا تقى خان آثار رشد و شمايل شهامتى تفرس كرد ، آن را در عداد نويسندگان خويش معدود نمود ، و از آن پس چندى در سلك محررين محمد خان زنگنه امير نظام منسلك گرديد ؛ به سبب جوهر ذاتى و كاردانى به اندكمدت از امثال و اقران خويش قصب السبق ربوده به مناصب بزرگ رسيد :
بالاى سرش ز هوشمندى * مىتافت ستارهء بلندى
مستوفى نظام شد ، چون امير نظام از حسن رأى و كمال فطنت و رزانت او اعتماد تمام حاصل كرد به منصب وزارت نظام سرافرازش گردانيد . هنگام نهضت موكب فيروزى كوكب و حركت رايت نصرت نشان از آذربايجان به جانب دار الخلافهء طهران چنانچه سمت تحرير پذيرفت ، از مشار اليه خدمات نمايان به ظهور رسيد به منصب نبيل امير نظامى مفتخر و نامى گرديد . ورود موكب مسعود به دار الخلافه چنان كه مرقوم شد لقب اتابيكى و منصب صدارت اعظم با شغل امير نظامى توأم گشت . چون صدارت و امارت بر وى تقرير افتاد به حسن رأى و رويت ، و كمال كفايت و رزانت خويش مملكت را در سلك نظام آورد و آئين عدل و انصاف بگسترد ، امرا را به اندازهء مايه پايه داد و رعايا را به گنجايش مؤنه خراج نهاد . معاندان را در ربقهء اطاعت كشيد ، كشور انتظام يافت و لشكر نظام . الحق پيشكارى اديب و كارگزارى مهيب سايسى عاقل و حارسى كامل ، فكرى بعيد المرمى داشت و تدبير قريب المرام . قاآنى :
يگانه صدر محترم مهين امير محتشم * اتابك شه عجم امير شهريارها
كشندهء شريرها رها كن اسيرها * خزانهء فقيرها نظامبخش كارها
بپاى تخت پادشه فزودى آنقدر سپه * كه صف كشد دو ماهه ره پيادهها سوارها