معدلت به انتظام اختلال امور آن ولايت مشغول گرديد ، حكومت سلطانآباد و بعضى از محالات عراق به محمد حسنخان فراهانى برادر اتابك اعظم كه در آنوقت به منصب وزارت نظام سرافراز و مكرم بود مفوض و مرجوع آمد . هم درين سال رضا قليخان متخلص به هدايت ناظم مدرسهء دار الفنون كه به زيور عقل و دانش آراسته و در مراتب علمى و عملى ذو فنونست به سفارت خوارزم مأمور آمد . پنجم شهر جمادى الاخر با آقا نياز محرم از دار الخلافهء طهران عازم استر اباد و جرجان گرديد . دهم رجب بقلاووزى قرا خان اتاباى و چند نفر سوارهء يموت با آذوقهء بيست روزه عازم خيوق دار الامارهء خوارزم شدند ، غرهء شعبان وارد قراقلاع گرديدند . آقا نياز محرم در آنجا به لوازم ميزبانى پرداخت چون محمد امين خان والى ، غايب البلد و به طرف مرو مسافرت كرده بود بصواب ديد يعقوب ابن يوسف كه وزير والى و مهتر آقا لقب داشت يوسف آقاء قوللر آقاسى به استقبال آمد روز بعد وارد خارج شهر شده در باغ محمد رحيم خان به مهماندارى ملا مختار هراتى منزل نمود .
درين اثنا خدايار خان نام از جانب والى خوقند نيز به راه سفارت وارد گرديد چنان واقعشد كه نور مهدى نام سفير امير بخارا از سفارت روم مراجعت مىنمود . چون فيما بين خوانين خوارزم و بخارا منازعت و مخاصمت در كار بود نور مهدى در عرض راه مأسور غلامان خان خوارزم گرديد . آن را نيز وارد خيوق گردانيدند ؛ از جانب ديگر اخبار مأموريت محمد وليخان قاجار و جعفر قليخان قراجه داغى ميرپنجه به گرگان مشتهر گرديد . محمد امين خان دهم شوال مراجعت كرده وارد خيوق گشت . سفير ايران را به ملاقات طلبيد ، پس از تكلفات دوستانه و تعارفات رسمى زمانه در مقام شكايت ، حكايت كرد كه آقا نياز محرم از اين جانب به سفارت آمد ، از آن طرف قرين الشرف مرد محترمى به سفارت آمده ديگر تعيين لشكر به گرگان و سرخس لزومى نداشت . رضا قلى خان كه مردى مجرب و آزموده و آگاه بود به جوابات مسكت الزامش نمود . بعد از چند روز جواب يرليغ همايون به انضمام نقد و جنس شايان به رسم تعارف و ارمغان فرستاده رخصت مراجعت داد . رضا قليخان روز شانزدهم ذيقعده از خيوق بيرون آمده با ملا -
تاريخ قاجار ( حقايق الاخبار ناصرى ) ( فارسى ) — صفحة 94
مساهمون: محمد جعفر خور موجى
ص٩٤