قطع مسافت مىشد . صبح روز ديگر به دو فرسخى سرخس رسيده چون راكب و راجل را آسايشى دست داده به تاخت و تاز مشغول شدند . قريب به يكصد نفر از اناث و ذكور مأسور گرديد . شتر و گوسفند خارج از حساب و شمار به دست لشكر ظفر شعار افتاد پس عازم قلعهء سرخس شدند . تركمان پياده و سواره به ازدحام تمام از قلعه خارج گرديده به محاربه اقدام نمودند ، شكستى فاحش يافته به قلعه درآمده متحصن شدند . ايام محاصره به دو هفته كشيد صورت فتحى روى نداد ، درين اثناء خبر آمدن والى خوارزم به عزم اعانت جماعت تركمان رسيد . حسام السلطنه به مقتضاى حزم از ظاهر قلعه كوچيده به منزل پس كمر آمده توقف نمود ، پيشتازان خوارزمى را كه به تعاقب لشكر ايرانى ميتاختند قريب به لشكرگاه با سواران ما فى تلاقى دست داد . سواران ما فى جلادتى شافى به عمل نياورده شكستى فاحش و كافى به ايشان رسيد . خود را به اردو رسانيدند ، تركمانان خوارزمى معاودت كردند ولى هرروزه خوارزمى و سرخسى اطراف لشكرگاه را تاخت و تاز نموده به قدر امكان از لشكريان را مأسور مىساختند . حسام السلطنه لا علاج از منزل پس كمر كوچيده به كال ياقوتى آمد توقف نمود . از آنسوى چون خان خوارزم بيك منزلى سرخس رسيد و از مراجعت لشكر ايرانى مطلع گرديد لشكرى گزيده و منتخب از دليران سرخس و مرو و خوارزم مأمور به تاخت و نهب تربت نمود . مأمورين دو قلعچه از تربت را بحيطهء تسخير درآورده اناث و ذكور صغير و كبير آنجا را اسير نموده مراجعت نمودند . حسام السلطنه پس از استحضار ، سامخان ايلخان و عباس قليخان ميرپنجه را با شش عراده توپ جلو [ فرستاد ] و فوج تربتى و ترشيزى و سوارهء حاضر ركاب به استرداد و استخلاص اموال و اسرا مأمور فرمود . بعد از انقضاء مدت دو روز به آنها رسيدند جماعت خوارزمى و تركمان را عنان صبر و قرار از دست رفته روى بوادى فرار نهادند لشكر نصرتاثر منهزمين را تعاقب جمعى كثير از ايشان بمعرض قتل و اسر درآمد مظفر و منصور به معسكر خويش مراجعت كردند . والى خوارزم بعد از وقوع اين رزم ديگر مصلحت در توقف نديده مراجعت نمودند . تركمانيه طريقهء احتياط را پيموده از سرخس كوچيده در شوره كال اقامت جستند از آنجا به توسط وسايل چند خواهشمند
تاريخ قاجار ( حقايق الاخبار ناصرى ) ( فارسى ) — صفحة 92
مساهمون: محمد جعفر خور موجى
ص٩٢