نقل است كه عمر بن خطاب گفته است : خداوند به وسيلهء سلطان بيشتر نهى و جلوگيرى مىكند تا به وسيلهء قرآن [ 1 ] . گويند اين بدان جهت است كه مردم از عقوبتهاى كنونى بيشتر بيم دارند تا از عقوبتهاى آينده و موعود .
آنچه براى سلطان كامل شايسته نيست
ديگر از آنچه براى سلطان كامل شايسته نيست گفتگوى بسيار در مجلس او دربارهء خوردنىها و زنان است ، مبادا كه با ساير مردم در اين جهت همانند شود ، زيرا مردم عادى در زندگى خود به چيزى كم قناعت و اكتفا مىكنند ، و از چيزهاى بزرگ چشم مىپوشند ، و چنانچه بخواهند دربارهء چيزى سخن بگويند جز بدين آشنايى ندارند كه انواع خوردنىها و اقسام زنان را وصف كنند .
احنف بن قيس [ 2 ] گويد : در مجلس ما از گفتار دربارهء طعام و زن بپرهيزيد ، زيرا من ناپسند مىدانم كه شخص پيوسته شكم و فرج خويش را وصف كند ، و همواره با زنان روبرو باشد .
پرويز به فرزندش گفت : زندگى لشكريان خود را وسعت مده كه از تو بى - نياز مىگردند ، همچنين زندگى را برايشان تنگ مگير كه از تو دلگير مىشوند .
بلكه در عطاى ايشان ميانهروى را پيشگير و گاه نيز عطا را با خوشى از ايشان باز - دار . همواره دامنهء اميد ايشان را وسعت ده ، ولى در عطا وسعت مده . چون منصور اين گفتار پرويز را شنيد به سبب بخلى كه در او بود آن را پسنديده گفت : اينست رأى و تدبير ، و اينست معنى گفتار كسى كه گفته است : « سگ خويش را گرسنه
هامش
[ ( 1 - ) ] و در كتاب عقد الفريد چنين آمده است كه : حكما گفتهاند : پيشواى عادل سودمندتر از باران دانه درشت ، و پيشواى ستمكار بهتر از فتنهء هميشگى است . و آنچه خداوند به وسيلهء سلطان نهى و جلوگيرى مىكند ، بيشتر از آنست كه به وسيلهء قرآن مىكند ، ج 1 ص 6 .
[ ( 2 - ) ] احنف بن قيس : ابو بحر ضحاك يا صخر بن قيس مرد خردمند و بردبار مشهور عرب كه در حلم به دو مثل زنند ، متوفى در سال 67 هجرى . استيعاب ابن عبد البر .