تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ فخرى در آداب ملكدارى و دولتهاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 66

مساهمون:

ص٦٦
نوازش همسايه و خويش و دوست و خدمت‌گزار است . »

سياست‌هاى پنجگانه

گفته‌اند : سياست پنج گونه است ، سياست منزل ، سياست ديه ، سياست شهر ، سياست لشكر ، سياست كشوردارى . هر آن كس كه سياستش در خانه درست بود در ديه نيز درست است ، و هر كس سياستش در ديه صحيح بود در شهر نيز صحيح است ، و هر كس سياستش در شهر خوب بود در ادارهء لشكر نيز خوب است ، و هر كس سياستش در ادارهء لشگر پسنديده بود در كشوردارى نيز پسنديده است . ولى من اين مطلب را مسلم نمىدانم ، زيرا چه بسا شخصى عامى كه در خانه‌اش داراى سياستى نيكوست ، ولى نيروى سياست كارهاى بزرگ را ندارد . و چه بسا پادشاهى كه سياست ملك‌دارىاش خوب است ، ولى سياستش در منزل خوب نيست . كشور با شمشير و قلم اداره مىشود . و دربارهء شمشير و قلم اختلاف است كه كدام يك افضل است و بر ديگرى تقدم دارد . گروهى بر آنند كه بايد قلم بر شمشير چيره باشد ، و در تأييد نظر خود گفته‌اند كه قلم را شمشير نگاهدارى مىكند ، در اين صورت شمشير به منزلهء نگاهبان و خدمتگزار قلم است . و جمعى معتقدند كه بايد شمشير بر قلم چيره باشد ، و چنين دليل آورده‌اند كه قلم خدمتگزار شمشير است زيرا قلم روزى صاحبان شمشير را تحصيل مىكند ، پس در اين صورت به منزلهء خادم شمشير است . بعضى نيز گفته‌اند : اين هر دو با هم مساوى هستند ، و هيچ يك از ديگرى بىنياز نيست . گفته‌اند : مملكت با سخاوت فراوانى مىيابد ، و با عدل آبادان مىگردد ،