من لم يؤدّبه والداه * ادّبه الليل و النهار
« هر كسى را پدر و مادر ادب نكنند ، روز و شب وى را ادب خواهد كرد . »
كشتن كشتن را از ميان مىبرد
اين جا لغزشگاهى است كه بسا پادشاهان فاضل در آن فرو مىافتند . بدين معنى كه ممكن است پادشاهى به خود باليده دوست بدارد به شهامت و قاطعيت و سياست قاهرانه شهرت يابد . ازينرو قتل را كوچك شمرده آن را كارى آسان پندارد ، و بدان دست بزند ، و غرضش از اين كار ايجاد بيم ، و به پا داشتن سياست باشد ، بدون آنكه توجه كند در اين كار هلاكت نفس است كه جز از راه حق روا نيست .
اين از پر اهميتترين كارهاى پادشاه است ، و روش درست آنست كه پادشاه همواره نزد خود از قتل نفس بيزارى جويد ، و تا ممكن است از آن گريزان باشد ، مگر آنكه ضرورت اقتضا كند ، و چارهاى از آن نباشد ، در اين صورت بايد با نفسى قوى و دلى محكم بدان اقدام كند ، زيرا كشتن يك نفر بهتر از ترك آنست تا در نتيجه به قتل صد نفر احتياج افتد . ازينروست كه خداوند تعالى فرموده است :
وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ
[ 1 ] .
نيز گفتهاند : « كشتن بهتر از هر چيز كشتن را از ميان مىبرد . » شاعر گفته است :
بسفك الدما يا جارتى تحقن الدما * و بالقتل تنجو كل نفس من القتل
« اى دوست با خون ريختن از خونريزى جلوگيرى مىشود ، و هر نفسى با كشتن از كشته شدن نجات مىيابد » .
متنبّى گفته است :
لا يسلم الشرف الرفيع من الاذى * حتى يراق على جوانبه الدم
هامش
[ ( 1 - ) ] سورهء بقره آيهء 176 .