تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تاريخ فخرى در آداب ملكدارى و دولتهاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 50

مساهمون:

ص٥٠
انتخاب و اختيارش سالم بوده آفتى بدان نرسيده باشد ، تا بتواند به خوبى رجال را انتخاب كند .

ناصر لدين اللّه و روش او در انتخاب رجال

ناصر لدين اللّه در انتخاب رجال در دنيا آيتى بود . از جمله روش‌هايى كه وى براى شناختن رجال گمنام و مجهول الحال به كار مىبرد اين بود كه ميان مردم شهرت مىداد كه مىخواهد فلان منصب را به فلان كس واگذار كند ، سپس انجام آن را مدتى به تأخير مىانداخت تا آن كه شهر پر از سخنان گوناگون دربارهء آن شخص مىشد ، و مردم هر يك چيزى مىگفتند . دسته‌اى اين رأى را صحيح دانسته فضايل او را برمىشمردند ، و گروهى خليفه را در اين كار بر خطا پنداشته عيوب آن شخص را به زبان مىآوردند . در اين هنگام خبرگزاران و جاسوسان خليفه كه بطور ناشناس در ميان اصناف مردم آمد و شد مىكردند ، نظر مردم و جوش و خروش ايشان را در اين باره براى خليفه مىنگاشتند ، خليفه نيز با نظر صحيح و تشخيص درستى كه داشت مىفهميد كه كدام سخن مردم دربارهء آن شخص صحيح است ، و كداميك را بايد ترجيح داد ، اگر در نظر وى صلاحيت آن شخص مسلم مىشد او را برگزيده خلعتش مىداد ، و اگر سخنان بدگويان آن شخص در نظرش رجحان داشت ، و عدم صلاحيت او نزد خليفه ثابت مىشد ، وى را رها مىكرد و از او اعراض مىنمود . به هر حال حسن انتخاب موضوعى است بسيار قابل توجه . شاعر گفته است :
من كان راعيه ذئبا فى حلوبته * فهو الذى نفسه فى امره ظلما يرجوا كفايته و الغدر عادته * و من يرد خائنا يستشعر الندما
« كسى كه شبان گوسفندانش گرگ باشد ، خودش در اين كار به نفس خويش ستم كرده است . از او چشم خدمت‌گزارى دارد ، ولى مكر و فريب عادت اوست ، آرى هر كس