خليفهاى بود كه روز جمعه در منبر خطبه خواند ، و آخرين خليفهاى بود كه با ندما مجالست كرد و علما به دو پيوستند ، و آخرين خليفهاى بود كه مقامها و جايزههايى - كه مىداد ، و خدمتگزاران و دربانانى كه برمىگزيد مانند خلفاى پيشين و به قاعدهء ايشان بود .
در زمان خلافت راضى يعنى در سال سيصد و بيست و دو كار مرداويج در اصفهان رونق يافت . مرداويج شخصى بود كه در آن نواحى ظهور كرد . گويند وى مىخواست بغداد را بگيرد ، و فرمانروايى و سلطنت را به ايرانيان برگرداند ، و دولت عرب را از ميان ببرد ، ولى در همان وقت يعنى در دوران خلافت راضى براى وى خبر آوردند كه غلامان مرداويج دست به هم داده او را كشتهاند . نيز در زمان خلافت راضى باللّه بود كه ابو الحسن علىّ بن بويه اقتدار يافت . هم در آن زمان امر خلافت بنى عبّاس رو به ضعف و پريشانى نهاد ، چندانكه فارس به دست علىّ بن بويه افتاد ، و رى و اصفهان و جبل در دست برادرش حسن بن بويه قرار گرفت ، و موصل و ديار بكر و ربيعه و مضر [ 1 ] را حمدانيان [ 2 ] تصرّف
هامش
[ ( 1 - ) ] اعراب بلاد بين النهرين عليا را جزيره مىناميدند ، زيرا آبهاى دجله و فرات عليا جلگههاى آنجا را در بر مىگرفت ، و اين سرزمين به سه قسمت تقسيم مىشد ، و هر يك از آن را ديار مىگفتند . اين سه ديار عبارت بودند از ربيعه و مضر و بكر به نام سه قبيلهء مذكور . موصل در ساحل دجله بزرگترين شهر ديار ربيعه ، و رقه در ساحل فرات مركز ديار مضر ، و آمد در ساحل دجلهء عليا بزرگترين شهر ديار بكر به شمار مىآمد . و ديار بكر شمالىترين اين سه ديار بود . جغرافياى سرزمينهاى خلافت شرقى تأليف لسترنج ، ترجمهء عرفان ص 93 .
[ ( 2 - ) ] حمدانيان از قبيلهء تغلب و جد ايشان حمدان بن حمدون و جملگى شيعى مذهب بودند . سرسلسلهء ايشان ابو الهيجا عبد اللّه بن حمدان در سال 292 در موصل حكومت يافت ، و سرانجام حكومت حمدانيان در بلاد جزيره بين سالهاى 367 و 369 پايان پذيرفت . لين پول ، طبقات سلاطين اسلام ، ترجمه اقبال .