ديوان نشسته بود ، و مردم نيز مقابلش در سكوت محض ايستاده بودند . پس از مدتى عزل شد و من روزى بر او وارد شدم و او را در كتابخانهاش در حالى كه اطرافش پر از كتاب و دفتر و دوات و خطكش بود ملاقات كردم ، ولى هيچگاه او را با هيبتتر از ديدار دوم نديدم . متنبّى [ 1 ] گويد :
اعز مكان فى الدّنا سرج سابح * و خير جليس فى الزمان كتاب
يعنى : ارجمندترين جاى در دنيا زين اسب است ، و بهترين همنشين در روزگار همانا كتاب است .
دانش پادشاهان را بيش از مردم عادى زينت مىبخشد . و هر گاه پادشاه دانشمند باشد ، در حقيقت دانشمند پادشاه است .
بهترين كتابى كه پادشاهان در آن مىنگرند همانا كتابى است كه مشتمل بر آداب سلطنت ، و سيرههاى تاريخى از نوع اخبار ظريف و آثار عجيب باشد ، ليكن وزرا در روزگار قديم دوست نمىداشتند كه پادشاهان بر هيچيك از تواريخ و اخبار وقوف يابند ، زيرا مىترسيدند مبادا بر چيزهايى آگاه شوند كه هيچگاه با ميل وزرا سازش نداشت .
گويند مكتفى باللّه از وزير خود كتابهايى خواست كه با آنها سرگرم شود و روزگار خود را بگذراند . وزير به نمايندگان خود دستور داد كتابى چند تهيه كنند ، و قبل از تسليم به خليفه از نظر او بگذرانند . ايشان نيز مقدارى كتاب كه مشتمل بر تاريخ روزگار گذشته ، از احوال پادشاهان ، و اخبار وزرا ، و چارهانديشى در راه به دست آوردن اموال بود گرد آورده نزد وزير حاضر كردند . چون وزير كتابها را ديد به نمايندگان خود گفت : به خدا سوگند شما سرسختترين دشمنان من هستيد ، من به شما گفتم كتابهايى تهيه كنيد كه مطالعهء آن خليفه را
هامش
[ ( 1 - ) ] ابو الطيب احمد بن حسين متنبى شاعر شهير عرب ، متوفى در سال 354 . جرجى - زيدان ، آداب اللغة العربيه .