فضيلت دانش و كتاب
برترين چيزى كه زبدهء پادشاهان - پس از توجه به امور مردم و پرداختن به كارهايى كه با دليل به عهدهء ايشان نهاده شده - بايد بدان بپردازند ، و نيك در پى آن باشند ، همانا نگريستن در انواع دانش ، و رو نمودن به كتابهايى است كه از فهمهاى عالى تراوش نموده است .
اما فضيلت علم مانند روشنى آفتاب آشكار ، و از غبار شك و شبهه پيراسته است .
چنان كه خداوند تعالى در قرآن فرموده :
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ ، وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ
[ 1 ] و در حديث آمده - درود بر آن كس باد كه به دو منسوب است - :
« ان الملائكة لتضع اجنحتها لطالب العلم »
يعنى : فرشتگان بالهاى خويش را براى طالب علم مىگسترند .
اما در فضيلت كتاب ، گفتهاند : كتاب همنشينى است كه دورويى نمىكند ، و خسته نمىشود ، و سرّ تو را آشكار نمىسازد ، و هر گاه از وى دورى جستى بر تو خشم نمىگيرد .
مهلّب [ 2 ] به فرزندانش گفت : فرزندان من هر گاه خواستيد در بازار بايستيد ، جز نزد فروشندهء سلاح و كتاب جايى نايستيد .
فتح بن خاقان [ 3 ] هنگامى كه نزد متوكل خليفهء عباسى حضور داشت ، و مىخواست براى قضاى حاجت بيرون رود ، كتابى كوچك را از ساق چكمهء خود بيرون مىآورد ، و در وقت رفتن و بازگشتن به مطالعهء آن مىپرداخت ، و چون
هامش
[ ( 1 - ) ] سورهء زمر ، آيهء 12 .
[ ( 2 - ) ] مهلب بن ابى صفره : از اشراف و امراى عصر اموى ، و متوفى در سال 83 است . از گفتار اوست : زندگى بهتر از مرگ ، و نام نيك بهتر از زندگى است ، و اگر من بىنيازترين خلق بودم باز هم دوست مىداشتم گوشى داشته باشم كه پس از مرگ ستايش مردم را دربارهء خود بشنوم .
[ ( 3 - ) ] فتح بن خاقان ، نديم فاضل و اديب متوكل عباسى متوفى در سال 247 هجرى . ياقوت ، معجم الادباء .