فضيلت دانش و كتاب
برترين چيزى كه زبدهء پادشاهان - پس از توجه به امور مردم و پرداختن به كارهايى كه با دليل به عهدهء ايشان نهاده شده - بايد بدان بپردازند ، و نيك در پى آن باشند ، همانا نگريستن در انواع دانش ، و رو نمودن به كتابهايى است كه از فهمهاى عالى تراوش نموده است . اما فضيلت علم مانند روشنى آفتاب آشكار ، و از غبار شك و شبهه پيراسته است . چنان كه خداوند تعالى در قرآن فرموده : هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ ، وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ [ 1 ] و در حديث آمده - درود بر آن كس باد كه به دو منسوب است - : « ان الملائكة لتضع اجنحتها لطالب العلم » يعنى : فرشتگان بالهاى خويش را براى طالب علم مىگسترند . اما در فضيلت كتاب ، گفتهاند : كتاب همنشينى است كه دورويى نمىكند ، و خسته نمىشود ، و سرّ تو را آشكار نمىسازد ، و هر گاه از وى دورى جستى بر تو خشم نمىگيرد . مهلّب [ 2 ] به فرزندانش گفت : فرزندان من هر گاه خواستيد در بازار بايستيد ، جز نزد فروشندهء سلاح و كتاب جايى نايستيد . فتح بن خاقان [ 3 ] هنگامى كه نزد متوكل خليفهء عباسى حضور داشت ، و مىخواست براى قضاى حاجت بيرون رود ، كتابى كوچك را از ساق چكمهء خود بيرون مىآورد ، و در وقت رفتن و بازگشتن به مطالعهء آن مىپرداخت ، و چون