اين اطلاعات تازهتر ، مقدار زيادى از آنچه را كه براى آقاى ارسكين مفهوم نبوده ، و نتيجتا از ترجمهاش صرفنظر كرده و يا آن را مبهم گذاشته ، درج كرد .
به غير از آقاى ارسكين ، تنها نويسندهء انگليسىاى كه متن فارسى تاريخ رشيدى را به طور وسيعى مورد استفاده قرار داده جرّاح عمومى ، مرحوم بللو « 1 » است . دكتر بللو در 1873 همراه هيئت سرفورسيث « 2 » به كاشغر رفت و به عنوان سهم خود در گزارش رسمى هيئت ، تاريخ تركستان شرقى را تأليف كرد كه مندرجات آن در مورد دورهء مربوط به روايات ميرزا حيدر عمدتا از معلومات فرد اخير سرچشمه گرفته بود . خود دكتر بللو نه تنها ترجمه تاريخ رشيدى را به عهده نگرفت ، بلكه به بخشهايى از آن هم كه به مرجع گزارش هيئت ارتباط مستقيمى نداشت ، علاقهاى نشان نداد . بنابراين تاريخ او صرفا تأليفى است از بعضى قسمتهاى كتاب ميرزا حيدر و با وجودى كه در مواردى بسيار مفصل نيز هست اما قابل مقايسه حتى با خلاصه كتاب آقاى ارسكين در موزهء بريتانيا نيست . شايد از بعضى جهات - مثلا اسامى امكنه و اطلاعات جغرافيايى - با ارزشتر از مدرك مذكور باشد ، زيرا معلومات محلى نويسنده و فرصتهايى كه وى براى اخذ اطلاعات از بوميان آن سرزمين داشته ، امتياز ويژهاى در مقايسه با مترجم نخستين ، براى او فراهم آورده بود .
به همين ترتيب آقاى شاو « 3 » به هنگام مأموريت در ياركند و كاشغر ، قسمتى از كتاب را گرفت و عباراتى از آن را ترجمه كرد كه در مجله انجمن جغرافيايى 1876 « 4 » منتشر شد . اين ترجمهها ربطى به تاريخ ندارد ، بلكه منحصرا گزارشى از جغرافياى تركستان شرقى و نواحى مجاور آن در جنوب و جنوب شرقى است . اين اطلاعات شامل ترجمههايى مقتبس از نظريات ميرزا حيدر بوده كه تماما و دقيقا بر اساس دانستههاى جديد از موضوع ، و معلومات محلى ، به توضيح آنها پرداخته است .
بخش كوتاه ديگرى از تاريخ رشيدى را مىتوان در اثر اليوت « 5 » با عنوان تاريخ هند به
هامش
( 1 ) .welleb . h . w( 2 ) .htysrof . d.
( 3 ) .wahs . b . r.
( 4 ) .1876 rof lanruoj s'yteicos lacihpargoeg.
( 5 ) .toille.