غنايم بسيار بدست مسلمانان افتاد چنانچه بعضى از مورخان خمس آن را شش هزار هزار دينار گفتهاند و چون يزدجرد در حلوان از واقعهء جلولا وقوف يافت حلاوت زندگانى بر وى تلخ شده فوجى از سپاه را آنجا گذاشته روى به راه رى آورد و هاشم بر فرار يزدجرد مطلع گشته بسوى حلوان شتافت و آن بلده را نيز بجنگ تسخير نموده در حيز تصرف آورد و برين قياس عبد اللّه بن المعتمر تكريت و موصل را مفتوح ساخت و فتح ماسبندان و شروان همدران سال بر دست ضرار بن الخطاب تيسير پذيرفت و در سال هفدهم از هجرب فتح اكثر بلاد اهواز كه بزعم بعضى از ارباب اخبار هفتاد و هفت شهر است بوقوع پيوست و ابو هريره بفرمودهء امير المؤمنين عمر لشكر برام هرمز و تستر كشيده هرمزان كه حاكم آن امصار بود با وى صلح نمود و بمدينه شتافته زبان بكلمهء طيبه توحيد گويا گردانيد و در همين سال فتح سوس بسعى ابو هريره واقع گرديد و بروايت صاحب مستقصى تسخير اهواز ابو موسى اشعرى را دست داد و هرمزانرا او گرفته بمدينه فرستاد و همدرين سال سعد وقاص از امير المؤمنين عمر اجازت طلبيده ببناء بلده كوفه پرداخت و با سپاه اسلام در آن مقام لواء اقامت برافراخت و سبب تعمير كوفه آن شد كه هواى مداين كه در آن زمان نشيمن مسلمانان بود بامزاج اعراب موافقت نداشت صاحب تاريخ جعفرى و بعضى ديگر از سالكان مسالك سخنورى آوردهاند كه آن بلده را به جهت آن كوفه گفتند كه نخست در آن موضع ازنى و بوريا منازل ترتيب نمودند و مثل اينجائى را اعراب كوفه گويند و باتفاق اكثر مورخان وضع تاريخ هجرى در همين سال وقوع يافت و سبب اين اختراع را رئيس مهره اخبار حمزه اصفهانى در كتاب تواريخ كبار الامم برين موجب رقم فرموده كه در زمان خلافت فاروق اعظم رضى اللّه عنه وثيقهاى نوشته شد كه ختام آن به شهر شعبان مختوم بود و نظر امير المؤمنين عمر بر آن نوشته افتاد پرسيد كه آيا ازين شعبان شعبان امسال مراد است يا شعبان زمان استقبال چه از اين اطلاق و اجمال صورت تعيين طريق صواب در نقاب ارتياب مىماند و هيچ صاحب كياست نتيجه حكمى را كه در رفع خصومات و قطع معاملات مترتب بر ضبط و تعيين باشد از مطالعهء امثال اين خطوط باز نمىداند و فى الحال جهت قلع اين مشكل و قمع اين معضل به اجتماع اعاظم اصحاب و احضار صحابه اولى الالباب امر نمود و با ايشان آغاز مشورت كرده فرمود كه چون مواهب الطاف الهى اعوان شريعت حضرت رسالتپناهى را بكثرت اموال و وسعت احوال مخصوص فرمود هراينه قسمت زكات و اخراج صدقات را از تعيين اوقات چاره نخواهد بود و وضع قانونى كه مواقيت اداء واجبات مضبوط ماند و انفصام بسرانجام آن راه نيابد ناگزير است مناسب آنكه باز نمايند كه طريق وصول بمعرفة زمان حدوث و وقايع بچه كيفيت تيسيرپذير است همكنانرا قرعه اختيار برين صورت افتاد كه دانستن اين نوع ضابطه بر قواعد و رسوم فارسيان بنياد توان نهاد آنگاه امير المؤمنين عمر باحضار هرمزان كه از اعيان دانايان فرس بود اشارت فرمود و او بملازمت رسيده بعد از وقوف بر سبب طلب چنان باز نمود
تاريخ حبيب السير في أخبار افراد البشر ( فارسي ) — صفحة 484
مساهمون: غياث الدين بن همام الدين الحسيني ( خواند امير )
ص٤٨٤