كه با او ميگويند كه اگر ميخواهى كه اين عارضه از بدن تو زايل شود از اسقف روميه استعلاج نماى و چون به حالت يقظه و انتباه آمد اسقف را طلبيده التماس علاج آنعلت كرد اسقف گفت شفاء اين مرض بر قبول ملت عيسوى منحصر است و قسطنطين آن دين پذيرفته و اسقف دعا كرده قيصر از علل ظاهرى و باطنى نجات يافت و بعضى از مورخان برآنند كه سبب ايمان قسطنطين آن بود كه مكسانيطس در روميه بر وى خروج نمود و او در تفكر افتاد كه آيا از كدام صنم استمداد نمايد تا شر دشمن كفايت شود و در آن اثنا بوقت استوا نظر بر سپهر اعلى انداخت و صورت صليبى از نور بنظرش درآمد كه بر آن نوشته بودند كه غالب شود لاجرم متنبه گشته دين مسيحا اختيار كرد و صليبى از طلا ترتيب داده در معركها آن را بر سر نيزه مىبست گويند كه چون مكسانيطس متوجه حرب قسطنطين گشت در جوى افتاده هلاك شد و در آن روز دوازده هزار كس از كفار بملت عيسى عليه السّلام گرويدند و در ايام سلطنت قسطنطين دين نصارى تقويت يافته متوطنان بلادى كه بولايت روم اتصال دارد از جلاليه و صفاليه و زوس و آلان و ارمن و كرج به تمام ايمان آوردند مدت ملك قسطنطين سى سال بود و چون او عالم را بدرود نمود بر سنت معهود قياصرهء فرنگ يكى بعد از ديگرى در ولايات روم حكومت مىنمودند تا نوبت آن امر به بوسطينانس رسيد گويند كه در سال دوم از پادشاهى او نزديك بقطب شمالى كوكبى روشن مانند آتش مرئى شد و قرب يكسال بماند و در آن اوقات از نماز ديگر تا بعضى از شب از آسمان چيزى بسان خاكستر ميپاشيد و در سال چهارم از سلطنت بوسطينانس ملوك فرس انطاكيه را فتح كردند و او عزم رزم فارسيان نموده در آن ايام بيمار شد و بعد از يأس وجدان صحت يكى از يونانيان را كه طيارنوس نام داشت وليعهد گردانيد و بار ديگر ملك روم از فرنگيان باهالى يونان منتقل گرديد عدد قياصرهء فرنگ از اغسطوس تا بوسطينانس بروايتى نوزده است و مدت ملك ايشان دويست و نود و هشت سال و حمزهء اصفهانى گويد كه قياصرهء فرنگ سيزده نفر بودند و دويست و چهل و دو سال و ششماه پادشاهى نمودند و بقول خواجه رشيد طبيب عدد آنجماعت بهفده رسيد و اوقات سلطنت ايشان دويست و چهل و شش سال و سه ماه و نه روز ممتد گرديد طيارنوس چون رايات دولت و اقبال باوج فلك آبنوس رسانيد ميان او و سلاطين عجم محاربات بوقوع انجاميد و در بعضى اوقات صورت فتح و ظفر در نظرش جلوهگر گشت در تحفة الملكيه مسطور است كه طيارنوس در وقت جهانبانى در قصر خود گنجى يافت و تمامى آن نقود و اجناس را بر فرق انام تقسيم نمود و در سال چهارم از فرمانفرمائى دختر خود بطريقى را بموريقى نام عقد بست و داماد را وليعهد ساخت مدت ملك طيارنوس به قولى هفت سال و بروايتى چهار سال بود
موريقى بسمات حميده و صفات پسنديده اتصاف داشت و همواره ابواب تصدقات بر روى روزگار ارباب احتياج و افتقار ميگشاد و در سال چهارم از سلطنت او در قسطنطنيه قرب چهارصد هزار كس به علت طاعون از جهان گذران انتقال نمودند و خسرو پرويز
تاريخ حبيب السير في أخبار افراد البشر ( فارسي ) — صفحة 217
مساهمون: غياث الدين بن همام الدين الحسيني ( خواند امير )
ص٢١٧