پل بعد پلى تنگتر از اين صحرا ، بعد مضايق هول بر آن سوى پل ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )
( 15 ) - غدير : بفتح اول و كسر دوم آبگير
( 16 ) - گيل : بكسر اول قوم ساكن گيلان و از اهالى و سرزمين گيل
( 17 ) - ديلم : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم نام مردم بومى قديم ناحيه ديلم و هر فرد از قوم ديلم
( 18 ) - خياره : برگزيده
( 19 ) - ميانه كردند :
فاصله گرفتند و دور شدند
( 20 ) - مضايق هول : تنگناهاى ترسناك ، موصوف و صفت ، هول اسم است كه براى مبالغه و تأكيد بجاى صفت ( هائل ) به كار رفته است
( 21 ) - به واجبى :
متمم قيدى ، چنان كه ايجاب مىكرد - واجبى اسم مصدر بمعنى وجوب نظير كريمى و بخيلى
( 22 ) - جوشن : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم خفتان ، سلاحى باشد غير زره چه زره تمام از حلقه است و جوشن حلقه و تنگه آهن با هم باشد ( برهان قاطع بنقل لغتنامه )
( 23 ) - مهد : بفتح اول و سكون دوم تخت روان
ص 682
( 1 ) - سخت بنيرو : بسيار شديد و با حملههاى سخت
( 2 ) - گذر : عبور ، اسم مصدر
( 3 ) - همان . . . همان : شبه حرف ربط دوگانه براى تسويه و برابرى - معنى جمله : بسبب تنگى جا چه صدهزار بودند چه پانصد هزار يكسان و برابر مىنمود و تأثيرى كثرت آنان نداشت
( 4 ) - برچيدى : نابود مىكرد و مىكشت و باصطلاح تخم آنان را از زمين برمىچيد
( 5 ) - روپوشيده : نقابدار
( 6 ) - كر : بفتح اول حمله كردن - فر : بفتح اول گريختن - كروفر :
جنگ و گريز ، اسم مركب
( 7 ) - بازمىماليدند : درهم مىكوفتند و مغلوب مىكردند
( 8 ) - نيرو : حمله
( 9 ) - پيش كار : در پيش جبهه جنگ
( 10 ) - افگار : بفتح اول و سكون دوم مجروح و خسته
( 11 ) - مىماليد : زير پى مىكوفت و نابود مىكرد
( 12 ) - بدم : بدنبال و بر پى آن
( 13 ) - ابقا : مخفف ابقاء مصدر باب افعال بمعنى زنده بر جاى گذاشتن
( 14 ) - تنك : بضم اول و ثانى كمعمق و باريك
( 15 ) - اندر انداخت : فروافكند
( 16 ) - برگردانيد :
منحرف كرد
( 17 ) - مبارزان غلامان : چاكران جنگاور و نبرده ، صفت جمع مقدم به حال اضافه و موصوف جمع
( 18 ) - عمود : بفتح اول گرز
( 19 ) - زخم : ضربه
( 20 ) - نهيب :
بكسر يا فتح اول آسيب و صدمه
( 21 ) - معنى جمله : كار وى را به آخر رسانند به كنايه يعنى نابود كنند
( 22 ) - زينهار خواست : امان طلبيد
ص 683
( 1 ) - زحمتى عظيم : انبوهى ازدحامى بزرگ
( 2 ) - دم ايشان : بفتح اول پيش و برابر و مقابل
( 3 ) - ستد : گرفت
( 4 ) - كارى : جنگى و دلاور ، صفت پياده
( 5 ) - سرهنگ شمار : هم رتبه سرهنگ يا همرديف پيشرو لشكر ، صفت مركب ساختهشده از مادهء فعل امر بمعنى مفعولى - مرحوم دكتر فياض نوشتهاند بمعنى سرهنگ مانند
( 6 ) - بازآمد : بازآمدند ، ند ضمير متصل