زيانى ندارد ، استفهام مجازا مفيد نفى
( 4 ) - گفت ندانست كلام : نتوانست سخن گفتن ، تلميحى دارد به دعاى موسى كليم اللّه
« وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي »
، گره از زبان من بگشاى ، آيهء 29 سورهء طه ( 20 )
( 5 ) - معنى بيت : نامفهوم است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )
( 6 ) - ندانستمى : شايد « بازندانستيش » ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )
( 7 ) - دابشليم :
نام راجهء هند ، مردى بسيار دانا و عادل و قصههاى كليله از اوست ( لغتنامهء دهخدا ) - معنى مصراع : ديروز حاسد را در سخنورى از دابشليم بازنمىشناختى
( 8 ) - غنيم : شايد « غريم » يعنى بدهكار و مديون . . . ( نقل از حواشى دكتر فياض )
( 9 ) - بود : شايد مصحف « برتر » ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )
( 10 ) - خيم : بكسر اول خو و طبيعت - معنى مصراع : او از همه فرشتگان يا پادشاهان بخوى نيك برتر و والاتر بود
( 11 ) - جايگه بوسه : به كنايه مراد دهان
ص 522
( 1 ) - آباد : خوش و خوب
( 2 ) - تنبه : بيدار و هوشيار شدن ، مصدر باب تفعل
( 3 ) - جد :
بفتح اول و تشديد دوم بخت - باجد بمعنى نيكبخت ، صفت پيشوندى - در بعضى نسخ « ماجد » آمده بمعنى بزرگ و صاحب مجد
( 4 ) - درشت : تند و تيز و مقابل ملايم - ميان درست و درشت مراعات جناس خط شده است
( 5 ) - حث : بفتح اول و تشديد دوم برانگيختن
( 6 ) - معالى : بفتح اول بلنديها جمع معلاة
( 7 ) - بعث : بفتح اول و سكون دوم برانگيزانيدن
( 8 ) - سيف الدولة ابو الحسن على : ممدوح متنبى شاعر معروف عرب ( 303 - 354 ) كه از حمدانيان يا آل حمدان بود
( 9 ) - شهم : بفتح اول و سكون دوم با شهامت
( 10 ) - جد : بكسر اول و تشديد دوم كوشش
ص 523
ترجمهء ابيات قصيده به ترتيب :
( 1 ) - خليلى انى . . . : اى دو دوست من ، همانا من غير از شاعر نمىبينم ، چه قدر آنان را ادعاى شاعرى و چه مقدار مرا چكامههاست ؟
در شگفت مباشيد كه شمشيرها بسيارست ولى شمشير دولت اسلام ( سيف الدولة لقب ممدوح ) امروز يكى است
او را از طبع كريم در جنگ بركشندهء شمشيرى است ( طبع كريم او شمشير آهيخته مىدارد ) و از شيوهء نيك و گذشت در نيام كنندهاى
چون مردم را فرودست وى ديدم ، بجاى آوردم و دانستم كه روزگار به گزيننده است سزاوارترين مردم به شمشير داشتن كسى است كه گردنها را بزند و سزاوارترين آنان بفرمانروائى آن است كه سختيها بر او آسان باشد
بدبختترين شهرهاى خداوند در كار شمشير زدن و كشتار كردنت سرزمينهائى است كه