تخت نشستن طغرل سلجوقى و تعريف ولايت خوارزم و تاريخ آن از هنگام انقراض آل مأمون و افتادن آن سرزمين بدست سلطان محمود و حكمرانى آلتونتاش حاجب در آن سامان تا چيرگى سلجوقيان . علاوه بر اين گونه مطالب كه اساس كار مورخ است ، آگاهيهاى سودمندى هم از سامانيان و صفاريان و طاهريان و سلجوقيان در اين اثر نامدار مىتوان يافت ، همچنين نام گروهى از شاعران پارسىگو و تازىگو و نزديك به چهار صد و پنجاه بيت از اشعارشان نيز در اين كتاب آمده است .
تاريخ بيهقى اندوختهء بزرگى از امثال و حكم دارد و نگارنده چهارصد سخن از اين دست را از سراسر كتاب استخراج كرده و در فهرستى به ترتيب الفبائى در آخر كتاب آورده است ، برخى از اين مثلها به ندرت در كتابهاى ديگر ديده مىشود .
تاريخ بيهقى از نظرگاه علم جغرافى نيز ارزشمند است و به گفتهء استاد دكتر فياض از اين كتاب براى روشن كردن مجهولات جغرافياى قديم مىتوان استفادههاى شايان كرد .
تاريخ بيهقى نمودار اوضاع و احوال عصر غزنوى است و كمتر پديده مهمى از زندگانى مردم آن روزگار توان يافت كه از ديده تيزبين مورخ پنهان مانده باشد . و در اينجا به برخى از اين موارد فهرستوار اشاره مىكنيم .
رسم انداختن نامه و ملطفه ( 11 ، 186 ) قبا و ردا و دستار سپيد پوشيدن در مراسم تعزيت ملكانه ( 13 ، 441 ) شيوهء پنهان كردن ملطفهها ( 23 ، 750 ) درجه نشستن و ايستادن در حضور پادشاه و خليفه ( 17 ، 20 ، 28 ) رسم خلعت دادن و خلعت پوشيدن ( 19 ، 41 ، 204 ، 271 ، 414 ) سه جاى زمين بوسه دادن و ركاب بوسيدن ( 31 ) اسب خواستن ( 31 ، 205 ) قرآن خواندن در مراسم استقبال ( 31 ) علامت بزرگ ( 35 ) سر كشتگان را بر سهپايه نهادن ( 36 ) خوازه زدن در مراسم پيشباز ( 37 ) طرز استقبال از رسول خليفه ( 37 ، 438 505 ) شيوهء گرفتن و بند برنهادن ( 49 ) بر خضرا شراب خوردن و تير انداختن ( 58 ، 726 ) طرز انتقال امير بازداشته از قلعهاى بقلعه ديگر ( 60 ) نامه بتازى به خليفه و بپارسى به تركستان ( 63 ، 64 ) توقيع پادشاه بر نامه ( 76 ) آموختن قرآن در دبيرستان ( 164 ) نگاهدارى طاوس در خانهها ( 166 ) جنگ ريشاريش ( 170 ) منجنيق بر كار كردن ( 170 ) خيشخانهء هرات ( 173 ) گشادنامه به خط امير محمود ( 174 ) رياضتهاى ( ورزشها ) جوانان ( 176 ) شكار شير ( 176 - 177 ) بخشش به شاعران ( 181 ) به چوب بستن فراشان ( 182 ) قلم ديوان ( 197 ) مشرف نهانى گماشتن ( 188 ، 194 ، 267 ، 399 ) شرايط شغل در خواستن ( 201 ) رسم مواضعه و سوگند و خلعتپوشى ( 202 - 203 ، 510 ، 617 ) رسم دادن انگشترى ملك پس از خلعت پوشيدن ( 205 ، 619 ) نماز شكر خواندن در ديوان ( 206 ) مظالم كردن امير ( 207 ) خلعت حاجب بزرگ ( 209 ) بيرون آوردن علامت و
تاريخ بيهقى ( فارسي ) — صفحة مقدمه 24
مساهمون: محمد بن حسين البيهقي
صمقدمه ٢٤