تبعيدىّ پيامبر صلى الله عليه و آله پس از فتح آفريقا آورده بود به خود او بخشيد . « 1 »
در يك روز دستور داد دويست هزار درهم از بيت المال به ابوسفيان ، و صد هزار درهم به مروان حكم بدهند ، « 2 » و دهها ورد و نمونهء ديگر كه مجال ذكر همهء آنها نيست .
اندرزهاى حضرت على عليه السلام به خليفه
هنگامى كه مردم و بزرگان صحابه از روش خلافتى عثمان و عمّال او به ستوه آمدند نزد حضرت على عليه السلام رفتند و ضمن شكايت از او در خواست كردند كه به عنوان نمايندهء آنان نزد عثمان رود و او را از اعمال خود برحذر دارد . اميرمؤمنان عليه السلام نزد عثمان رفت و او را نصيحت كرد . در قسمتى از سخنانش فرمود :
« اى عثمان ، خدا را در نظر بگير و بر جان خودت رحم كن . . . بهترين بندگان خدا ، پيشواى عادلى است كه هدايت يافته باشد و ديگران را نيز هدايت كند . . .
در مقابل مروان ، آنگونه مباش كه وى تو را با كِبرِ سن و گذشت عُمْر ، هر كجا خواهد سوق دهد . . . . » « 3 »
قتل خليفه
به كار گماشتن بنى اميّه در دستگاه خلافت و مصدر ولايات ، و سوء استفادههاى فراوان آنان از اين موقعيّت ، و روش خليفه در برابر انتقادكنندگان كه از بزرگان صحابه به شمار مىرفتند ، از جمله عواملى بودكه خشم و انزجار بسيارى از مردم را بر ضدّ عثمان برانگيخت ، و اعتراضات فردى ، تبديل به نارضايتى عمومى شد .
عثمان درمقابله با اين نارضايتى عمومى ، نامه هايى به برخسژى از عمّال خودمانند معاويه ( حاكم شام ) و عَبْدُاللّهِ بْنِسَعْد ( فرماندار بصره ) نوشت و آنان را براى سركوبى مخالفان به كمك خواست . « 4 »
مسلمانان وقتى متوجّه شدند ، خليفه به جاى تجديد نظر در روش خود ، دست به چنين
هامش
( 1 ) - ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 199
( 2 ) - همان مدرك
( 3 ) - نهج البلاغه ، خ 164 « . . . فَلا تَكُونَنَّ لِمْروانَ ؟ ؟ ؟ ؟ يَسُوفُكَ حَيْثُ شاءَ بَعْدَ جَلالِ السِّنَّ وَ تَقْضِّى الْعُمْرِ »
( 4 ) -