است كه در آن فرو رفتهام و اگر شما هم مثل من آگاه بوديد ، بسان ريسمان چاه ، مضطرب و لرزان مىشديد . » « 1 »
- بازگشت به جاهليت
قرآن مجيد در آيهاى تلويحاً از دو دستگى امت ، پس از رحلت پيغمبر صلى الله عليه و آله و بازگشت گروهى از آنان به عصر جاهليّت ، خبر داده ، مىگويد : « . . . افانْ ماتَ اوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى اعْقابِكُمْ . . . . » « 2 »
با توجّه به اين آيه بود كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از آينده جامعه اسلامى سخت نگران بود .
بررسى سرگذشت سقيفه نشان دادكه چگونه در آن روز از روى اين راز پرده برداشته شد و بار ديگر تعصّبات قبيلهاى و افكار جاهليّت از لابلاى سخنان دو طرف پديدار گشت .
گذشته از اين ، با انتشار خبر رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله درميان قبايل تازه مسلمان ، گروهى از آنان مرتد شده به آيين نياكان خود بازگشتند و با حكومت مركزى به مخالفت برخاستند .
از سوى ديگر ، مدّعيان نبّوت همچون « مُسَيْلَمَه » ، « سَجاح » و « طُلَيْحَة » نيز در مناطق نجد و يمامه پرچم ديگرى بر افراشته عدهاى را گرد خود جمع كرده بودند .
در چنين اوضاع و شرايطى آيا صحيح بود امام عليه السلام پرچم ديگرى - هر چند حقّ - بر افرازد و قيام كند ؟
آن حضرت در نامهاى كه به مردم مصر نوشته به اين نكته اشاره كرده مىفرمايد :
« . . . ديدم گروهى از مردم از آيين اسلام بازگشتهاند و درصددند آيين محمد صلى الله عليه و آله را نابود سازند . ترسيدم اگر اسلام و اهلش را يارى نكنم ، بايد شاهد شكاف و ويرانى در اسلام باشم كه مصيبت آن براى من بزرگتر از رها كردن حكومت چندروزه ايست كه با سرعت مانند سراب يا ابر از بين مىرود . » « 3 »
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ، خ 5 « شُقُّوْا امْواجَ الْفِتَنِ بِسُفُنِ النَّجاةِ و عَرَّجُواْ عَنْ طَريقِ المُناضَرَةِ ، وَضَعوا تيجانَ الْمفاخَرَةِ . . . انْدَ مَجْتُ على مَكْنُون عِلْم لَوْ بُحْتُ بِهِ لَا ضْطَربْتُمْ اضْطِرابَ الازشِيَّةِ ، فِى الطَّوِىَّ الْبَعيدَةِ »
( 2 ) - آل عمران ، آيه 144 . تمام آيه چنين است : « وَ ما مُحَمَّدُ الّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ افَانْ ماتَ اوْ قُتِلَ انْقلبْتُمْ عَلى اعْقابِكْم وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِى اللّهُ الشّاكِرينَ »
( 3 ) - نهج البلاغه ، نامه 62 « . . . فَامْسَكْتُ يَدى حَتّى رَأَيْتُ راجعَةَ النّاس قَدْ رَجَعَتْ عَن الْاسلامِ يَدْعُونَ الى مَحْقِ دينِ مُحمّد صَلّى اللّهُ عَلَيْهِ و آلِه وَسَلَّمَ فَحَشيتُ انْ لَمْ انْصُرِ الْاسْلامَ وَ اهْلُهُ انْ ارى فيهِ ثَلْماً اوْ هَدْماً تَكُونُ المُصيبَةُ به عَلَىَّ اعْضَمَ مِنْ فَوْتِ و لا ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ هى متاع ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ يَزُولُ مِنْها ما كانَ كَما يَزُولُ السَّرابُ اوْ كَما يَتَقَشَّعُ السَّحابُ »