عمروعاص و مردى كج انديش همچون « ابوموسى » سپردند و آن همه گرفتارى به بار آوردند .
4 . نتيجهء مهمّ ديگر جنگ كه در حقيقت ثمرهء لجاجت و خودسرى افراد نادان عراق بود بسته شدن نطفهء يك آشوب و فتنهء ديگر بود ؛ بدين گونه كه اشعث ، قرارداد حكميّت را برداشت و در ميان دو سپاه به راه افتاد و مفاد آن را براى همه خواند . شاميان با شنيدن مفاد آن شادمان شدند و پذيرفتند ؛ ولى سربازان عراق برخى اظهار رضايت ، و عدّهاى به دل اكراه داشتند . و گروهى هم سخت مخالف و معترض بودند .
صداى مخالفت ، نخست از طايفهء « عَنَزَه » كه بالغ بر چهار هزار نفر مىشدند شنيده شد .
ابتدا دو نفر از آنان فرياد زدند « لا حُكْمَ الّا لِلّهَ » جز خداى كسى حقّ حاكميّت ندارد . سپس به لشكر معاويه حمله كردند تا كشته شدند . « 1 » شعار بالا در دومين مرحله از زبان قبيلهء « بَنى تَميم » شنيده شد و حتّى يكى از آنان بر اشعث حمله برد و گفت : « مگر مىتوان افراد را در امر خدا حاكم قرار داد . در اين صورت خونهاى ما چه خواهد شد ؟ » « 2 »
مدّتى نگذشت كه شعار « لا حُكْمَ الّا لِلّهَ » از حلقوم بيشتر سپاهيان بيرون آمد . و اعمال گذشته خود را چنين اصلاح كردند كه تن د ادن ما به « حكميّت » لغزشى بود كه از ما صادر شد ولى اينكه از كردهء خود پشيمان گشته و توبه كردهايم و به امير مؤمنان عليه السلام گفتند :
« تو نيز بايد باز گردى آنچنان كه ما بازگشتيم و گرنه از تو بيزارى مىجوييم » . « 3 »
و با اين فوريّت و جدّيت ، خواستار نقض قرارداد آتش بس شدند و سخنان اميرمؤمنان عليه السلام كه با استناد به آيهء شريفهء : « اوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ اذا عاهَدْتُمْ وَ لاتَنْقُضوا الْايمانَ بَعْدَ تَوْكيدِها » « 4 » و آيهء : « اوْفُوا بِالْعُقُودِ » « 5 » ، آنان را از مخالفت با عهد و پيمان برحذر داشت « 6 » ، كمترين تأثيرى در ذهن سست و ارادهء متزلزل آنان نكرد . و هنوز آثار خستگى از جنگ از چهرهها زايل نشده بود كه بذر فتنهء ديگرى ريخته شد .
هامش
( 1 ) - وقعه صفين ، ص 512
( 2 ) - همان
( 3 ) - همان مدرك ، ص 513 - 516
( 4 ) - نحل ، آيه 90 ، به پيمان خدا وقتى كه بستيد وفا كنيد و قسمها را پس از محكم كردنش ( كه خدا را ضامن آن كردهايد ) مشكنيد
( 5 ) - مائده ، آيه 1 ( شما كه ايمان داريد ) به قرارداد وفا كنيد .
( 6 ) - وقعهء صفّين ، ص 513 - 516