مصعب بن زبير ، خواهان انتقام خون امام حسين ( ع ) بود و برخى از مسلمانان نيز او را تأييد و پيروى كردند ، ولى همينكه به حكومت رسيد اصول انقلاب امام حسين ( ع ) را تغيير داد و همو بود كه حكومت مختار را ساقط كرد .
اين مسأله به چيزى جز پيچيدگى انديشهء مكتبى و اختلاف موجود در ميان انقلابيهاى آن زمان دلالت ندارد زيرا ايشان انديشهاى واحد را ، در روابط دوستانه و عواطف و بعضى اهداف دنبال نمىكردند ، آنها در اعتقاد ، افرادى مكتبى به شمار مىآمدند ولى ، در طرحهاى عملى چنين خصوصيّتى نداشتند .
محمّد بن حنفيه و حسن بن حسن ( ع ) ( فرزند امام حسن ( ع ) ) و فرزندان عبّاس همگى با امام زين العابدين ( ع ) كشمكش داشتند ، ولى از طرفى تمامى آنها بر اين اعتقاد بودند كه امام زين العابدين ( ع ) از همه برتر و براى تصدّى حكومت ، از همهء آنها نيرومندتر است .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد : چرا همهء اين افراد با يكديگر اختلاف داشتند ؟
اين اختلافها ، درجهء كشمكش اين اشخاص مكتبى را نشان مىدهد ، در صورتى كه اگر ايشان امام خود را به خوبى مىشناختند ديگر محمّد بن حنفيه يا حسن فرزند امام حسن ( ع ) يا علىّ بن عبد اللّه پسر عبّاس كه همگى هاشمى بودند ، ديگر نمىتوانستند به خود اين جرأت را بدهند كه با رهبرى و امامت حضرت زين العابدين ( ع ) به مقابله برخيزند ، ولى آنها عملا در مقابل رهبرى امام ( ع ) ايستادند و اين خود نمايانگر ميزان اختلاف در انديشهء حاكم بر انقلابيان است . از اينجا مىتوانيم به حقيقتى روشن پى ببريم كه عبارت است از : اختلاف افراد ستيزهجو ، يكى از دلايل اساسى سقوط حكومت مختار بن ابى عبيدهء ثقفى بود كه در نتيجه موجب شد ، بهترين فرصت براى بازگشت اسلام ناب از دست برود . برخى مىپرسند : چرا اين افراد با يكديگر اختلاف داشتند ؟
علّت اين امر آن بود كه ، ايشان از نظر علمى و فكرى به آگاهى و بينش بيشترى نياز داشتند .
امّا از نظر عاطفى ، انقلاب امام حسين ( ع ) براى ايجاد جرقهاى در برابر عواطف برافروخته ، كافى بود .
چيدن ميوه قبل از رسيدن آن
از دلايل ديگر شكست اين انقلاب ، آن بود كه مختار در چيدن ميوهء انقلاب شتاب كرد ، ميوهاى كه هنوز نرسيده بود ، وى به كارى اقدام كرد كه هنوز زمانش فرا نرسيده بود زيرا سرزمين اسلامى هنوز از بدرفتاريهاى حكومت اموى به تنگ نيامده بود و در حكومت اسلامى نوپا گروههاى