شركت جويد و صاحب زمين شود و آنچه مىخواهد انجام دهد . ولى ، شخص تازه مسلمان ، از تمامى اين حقوق محروم بود و در نتيجهء اين كار غلط ، گرفتاريها و مشكلات بسيارى رخ مىنمود .
جنگ بين شمال و جنوب
مورّخان دربارهء اين مسأله سخنان بسيارى گفتهاند تا آنجا كه ، برخى از ايشان تبعيض نژادى را يكى از دلايل اساسى سقوط حكومت بنى اميّه مىدانند . بنى اميّه اين تبعيض را ميان اهالى شمال ( مضريها ) ، نجد و اطراف آن و اهالى جنوب ( يمنيها ) ، قبايل ربيعه و يمن اعمال مىكردند و دشمنى و جنگ ميان دو گروه ، از زمان معاويه همچنان به چشم مىخورد و تا زمان مأمون عبّاسى به طول انجاميد اگرچه در پارهاى اوقات از شدّت آن كاسته مىشد ولى اين درگيريها همچنان به صورت جنگ و خونريزى ميان طرفين ادامه داشت . قبيلهء مضر ، بيست نفر از يمنيها را مىكشت و در مقابل يمنيها نيز بيست نفر از مضريها را كه ممكن بود هيچ ارتباطى به قضيه نداشته باشند به قتل مىرساندند همهء اين كشمكشها در برابر ديدگان حكومت صورت مىگرفت و حكومت به اعتبار ماهيّت سلطهجوى خود ، اين برخوردها را تشويق و تأييد مىكرد . حكومت مىتوانست در صورتى كه مىخواست اين جنگها را متوقّف كند چنانكه در زمان هارون چنين شد هارون ، جعفر برمكى را مأمور اجراى اين وظيفه كرد . جعفر نيز نزد آن دو گروه مخالف رفت و هر دو گروه ، كشتههاى خود را 500 نفر اعلام كردند . جعفر گفت : كشتههاى هر دو گروه برابر است ولى از اين پس بپرهيزيد كه فردى از گروه ديگر را به قتل برسانيد و اگر كسى چنين كند قصاص خواهد شد زيرا اسلام مىگويد :
« وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ »
( اى خردمندان در قصاص براى شما زندگى است ) به همين سبب در روزگار جعفر برمكى حتّى حدود بيست سال بعد هم يك نفر از دو گروه به قتل نرسيد ولى بعدا به سبب تفرقهاندازيهاى پارهاى از خلفا كه به اختلافات دامن مىزدند ، دوباره جنگها از سر گرفته شد و كشتارهاى سابق مجدد به ظهور پيوست و هر خشك و ترى را در لهيب خود خاكستر كرد و زنان و مردان سالخورده و كودكان و بيچارگان را به كام مرگ فرستاد .
فساد ادارى و حاكميّت روابط
در حكومت اسلامى [ اموى ] تعصبّات زيادى بويژه در ميان طبقهاى كه مشاغل كليدى را در دست داشته بود انتشار يافت . يكى از بارزترين و مشخّصترين مثالهاى آن ، عبارت از اين بود كه هرگاه فردى به وزارت يا ولايت مىرسيد همهء اطرافيان خود را به مناصب مهمّ برمىگماشت و مشاغل عالى را بديشان مىسپرد ولى دليل اين واگذارى ، ويژگى ممتاز ، يا صلاحيّت آنها نبود و