خليفهء مسلمين معرفى كرد و به جنگ با برادرش امين پرداخت و پس از آنكه جنگهاى مأمون و امين به پايان رسيد ، لشگريان مأمون وارد بغداد پايتخت خلافت امين شدند و اهالى بغداد را به قتل رساندند و بسيارى از خانهها و آباديها را به نابودى كشاندند و پس از قتل و غارت ، اوضاع بغداد آرام گرفت و لشگريان مأمون به خراسان بازگشتند ولى ، بار ديگر خشم و آشفتگى به بغداد بازگشت و مردم بغداد مأمون را خلع كردند و « ابراهيم بن مهدى » را به ولايت آنجا ، برگزيدند .
اين يكى از انقلابهايى بود كه در آن دوران اتّفاق افتاد امّا ، در همين زمان ، سرزمين مصر نيز شاهد تحوّلاتى در ميان اهالى مسيحى آن بود زيرا ، ايشان بر والى عبّاسى شوريدند و او را از مصر بيرون راندند . در همين زمان گروههايى كه از هند به بردگى گرفته شده و از سند و پنجاب و پاكستان شرقى ، به بصره آورده شده بودند ، دريافتند كه در سرزمينهاى اسلامى كشمكش سختى در جريان است لذا ، از فرصت استفاده كردند و توانستند بر بصره و بحرين سيطره يابند . ايشان مالياتهاى سنگينى بر بندر بصره وضع كردند ، بندرى كه از مهمترين بنادر آن روزگار به شمار مىآمد زيرا در آن زمان دنياى غرب و آفريقا ما يحتاج خود را از محصولات چين شرقى و كشورهاى جزاير شرقى از اين طريق تأمين مىكردند . هنگامى كه محصولات ، به بندر بصره مىرسيد مردم ، اين محصولات را از بصره تحويل مىگرفتند و آنها را از طريق عراق حمل مىكردند تا آنكه به شام مىرسيدند و از آنجا ، راهى لاذقيه يا بنادر بيروت و فلسطين مىشدند يعنى ، نقاطى كه كالاها را به جهان غرب و بويژه به ونيز در ايتاليا مىرساندند . اين كالاها بين كشورهاى اروپايى تقسيم مىشد . علاوهء بر آن بندر بصره در تأمين ما يحتاج بغداد - مركز خلافت - نقش بسزايى داشت ولى به سبب سيطرهء اين عدّه بر بصره ارزاق اين شهر رو به كاهش نهاد .
بنابراين ، بندر بصره يك بندر بين المللى به شمار مىآمد كه تحت تصرّف عدّهاى كه خود را « زطّ » 1 مىناميدند ، قرار گرفته بود ، تسلّط بر بصره تنها يكى از كارها يا يكى از اشكال درآمد ايشان بود .
مردم با زبان اين گروه آشنايى نداشتند و هرگاه يكى از آنها را در حال سخن گفتن مىديدند ، سخنان او را نامفهوم مىيافتند .
اين گروه در آغاز گروه كوچكى بودند ولى ، پس از نيرومند شدن تعداد زنان و فرزندان آنها به هزاران نفر بالغ مىشد و چنانكه ، كتابهاى تاريخى نقل مىكنند عدّهء ايشان بالغ بر بيست هزار نفر بوده است ولى همين گروه كوچك توانست بر بصره ، يعنى مهمترين بندر اسلامى و از آنجا بر تنها راه دريايى كه عراق را به خارج متّصل مىكرد ، تسلّط يابد .
دليل موفقيّت اين گروه ، تشنّجهاى داخلى امّت اسلامى بود ، به اضافهء آنكه در همين زمان
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 275
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٢٧٥