نقش امام على بن موسى الرضا ( ع ) در جنبش مكتبى
زندگى سياسى به نحوى از انحا در زندگى فكرى امّت انعكاس مىيابد ، هرگاه زندگى سياسى همراه با تشويش و تشنّج باشد ، زندگى فكرى جامعه نيز از تشويق و تشنّج به دور نخواهد بود . اگر امّتى در برابر مواضع سياسى خود فاقد بينشى روشن باشد در اين صورت ، در بيشتر مواضع فكرى و فرهنگى خود ، در ابهام و سرگشتگى به سر خواهد برد .
حيات فكرى و فرهنگى نيز در زندگى سياسى انعكاس مىيابد يعنى ، اگر امّتى از نظر فرهنگى و اخلاقى داراى انديشهاى مشوّش باشد ، طبيعة مواضع و بينشهاى آن در مسائل سياسى نيز به دور از تشويق و آشفتگى نخواهد بود .
اين حقيقت ، دليل زندگى بسيار مشوّش زمان على بن موسى ( ع ) را بر ما روشن مىسازد . در اينجا شرايط آن روزگار امّت اسلامى را كه قبلا به اختصار بيان كرديم ، به تفصيل مىآوريم . از نظر سياسى ، در آن زمان نيز همچون ديگر دوران ، انقلابهاى به هم پيوستهاى ديده مىشود . برخى از اين انقلابها را يادآور شدهايم و اكنون به بيان ديگر انقلابها خواهيم پرداخت . در آن روزگار ، انقلابى در مصر و نهضتى در سودان و حجاز و عراق صورت مىگرفت و اينچنين بود كه انقلابهاى متعدّدى يكى پس از ديگرى در امت اسلامى به وقوع مىپيوست .
مأمون از سال 198 تا سال 204 در خراسان به سر مىبرد بدين معنا كه خراسان را پايتخت خلافت خود قرار داده بود . وى قبل از اين به جنگ با برادرش امين مشغول بود زيرا بر طبق رسوم و اعتقادات بنى عبّاس ، در بغداد امين خليفهء شرعى به شمار مىآمد ولى مأمون امين را خلع و خود را