كه گفته است : بر على بن موسى الرضا ( ع ) وارد شدم و به ايشان عرض كردم : اى فرزند رسول اللّه ! مردم مىگويند تو با وجود اظهار زهد در دنيا ولايتعهدى مأمون را پذيرفتهاى . امام ( ع ) فرمود : خدا خود ، به ناخشنودى من نسبت به پذيرش ولايتعهدى آگاه است ولى چون بين ولايتعهدى و مرگ مخيّر شدم ولايتعهدى را پذيرفتم ، واى بر اين عدّه ، آيا نمىدانند كه يوسف با آنكه مرتبت پيامبرى داشت ، ضرورت او را به قبول خزانه دارى عزيز مصر وا داشت و حضرت يوسف ( ع ) به عزيز ، چنين فرمود : « مسؤوليت خزاين مصر را به عهدهء من گذار كه من دانا و نگاهبانم » مرا نيز ضرورت واداشت كه على رغم ناخشنودى و پس از آنكه در شرف نابودى قرار داشتم به پذيرش ولايتعهدى وى مجبور شوم ولى ، ورود من در اين امر به مثابه خروج من از آن است و شكايت خود را نزد پروردگار مىبرم زيرا از او بايد يارى طلبيد 20 .
روايت ديگرى نيز به همين مضمون وجود دارد و در آن روايت آمده است كه دانيال نبى نيز به انجام چنين كارى مجبور شد .
امام ( ع ) در اينجا به اين حقيقت اشاره دارد كه زنده ماندن امام براى امّت اسلامى سودمندتر از شهادت ايشان است ، حوادث آن زمان نيز به همين حقيقت شهادت مىدهد و سخن امام كه شخصيّتى صادق و امين است ، به حقيقت پيوست .
در اينجا دليل روشنى به چشم مىخورد كه امامان معصوم ( ع ) هميشه در طول تاريخ ، نه تنها ، رهبرى جنبش مكتبى بلكه ، رهبرى همهء امّت اسلامى را بر عهده داشتهاند آن هم زمانى كه حكومتهاى وقت خواهان ائتلاف با كسانى بودهاند كه مورد تمايل و اعتماد همهء امّت به شمار مىآمدهاند و اين امرى است كه همگى بر آن اتّفاق دارند و ما آن را خاطر نشان مىكنيم .
موسى ، نوهء امام رضا ( ع ) و فرزند امام جواد ( ع ) است كه از نظر تعهّد مذهبى سقوط بسيارى كرده بود و چنانكه معروف است ، مفاسد و لوازم فريبندهء جامعهء اسلامى آن روزگار ، اعم از شراب و آوازهخوان و كنيزكان فراوان بوده است و طبقات خاصّى از امّت نيز مشغول پرداختن به اينگونه اعمال شيطانى بودهاند .
روايت ديگرى كه در دست است ، نشان مىدهد كه خلفاى بنى عبّاس براى كوبيدن يك شخصيّت از خلط بين شخصيّتها استفاده مىكردهاند .
از « يعقوب بن ياسر » روايت شده كه گفته است : « متوكّل چنين مىگفت : واى بر شما ، فرزند رضا [ امام هادى ( ع ) ] مرا عاجز كرده است ، تلاش بسيارى كردهام كه با من شراب بياشامد و مرا همنشينى كند ولى او نپذيرفته است ، بسيار مىكوشم كه چنين فرصتى به دست آورم ولى موّفق نمىشوم . » يكى از حاضران گفت : اگر در فرزند رضا چنين چيزى نمىيابى برادرش موسى در
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 266
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٢٦٦