به هدف خود رسيده است و الّا يكى ديگر از فرزندان ائمّه چون « على بن اسماعيل » يا « محمّد بن جعفر » يا « اسحاق بن موسى » يا فرد ديگرى از فرزندان على بن ابى طالب ( ع ) را بخراسان مىآورد و منصب ولايتعهدى را به دو مىدهد و به مسلمانان چنين مىگويد :
اى مسلمانان ! اگر خواهان حاكمى از علويان هستيد اين همان حاكم است كه در پيش روى شماست . چنانكه معروف است عموم مردم به استثناى اندكى از ايشان در تشخيص امام حقيقى و شرعى و امام دروغين فاقد بينش كافى بودهاند ، ملاك بيشتر مردم اسامى افراد بوده است و به ماهيّت افراد توجّهى نداشتهاند يعنى امامى را كه به امامت او تصريح شده است ، تشخيص نمىدادهاند . براى بيان اختلاف ميان علويان مىتوان به دو نفر اشاره كرد ، يكى امام موسى بن جعفر ( ع ) و ديگر على بن اسماعيل يعنى ، كسى كه بر طبق برخى روايات ، اخبار امام را نزد هارون مىبرده و در شهادت امام ( ع ) نيز شركت داشته است . امام حسين ( ع ) و عمر هر دو از فرزندان حضرت على ( ع ) بودهاند ولى حسين كجا و عمر كجا ؟ !
عمر بن على ( ع ) بر طبق اظهار نظر مورّخان داراى رفتار شخصى خوب نبوده است زيرا او جوانى بود كه با همسالان خود به لهو و لعب مىپرداخته و فاقد تعهّد مذهبى بوده است . وى زمانى كه پدرش به خلافت رسيد چنين تصوّر مىكرد كه همچون پسر نوح مىتواند هرچه مىخواهد انجام دهد ، اگرچه برخى از موّرخان معتقدند كه وى در اواخر عمرش توبه كرده و ايمان آورده است ، فرزندان عمر نيز افراد متديّنى بودهاند ولى عمر همانطور كه گفتيم در جوانى از رفتار خوبى برخوردار نبوده است . او يكى از فرزندان امام ( ع ) است و حسين ( ع ) نيز فرزند ديگر امام ، با اين تفاوت كه حسين ( ع ) در زندگى خود هرگز طعم راحتى را نچشيد و در خلال پنجاه سال ، شبهاى خود را به عبادت و طاعت گذراند .
مأمون مىتوانست يكى از طالبيان متملّق و چاپلوس را بياورد و او را به ولايتعهدى منصوب كند و بدين ترتيب نيروى جنبش مكتبى را تحليل برد . امام ( ع ) بدين سبب ولايتعهدى مأمون را پذيرفت تا از اين عمل جلوگيرى كرده باشد .
اين بود برخى از عللى كه دربارهء پاسخ مثبت امام ( ع ) به پيشنهاد ولايتعهدى مأمون ذكر كردهاند كه مىتواند همگى يا پارهاى از آنها صحيح باشد ولى به هرحال اين دلايل تنها اسبابى هستند كه مىتوانيم در اين زمينه بيان كنيم .
برخى از افراد به دليل عدم درك صحيح از اين موضع امام ( ع ) ، دچار حيرت شدهاند ، اين افراد ، اختصاص به گذشته ندارند بلكه در حال حاضر نيز يافت مىشوند ولى امام ( ع ) با شرح روش و شيوه و نيز از خلال موضعگيريهاى خود پاسخ ايشان را داده است . از « ريان » روايت شده
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٢٦٥