در حالى كه در مصر خليفهء فاطمى حكومت مىكند
و اگر خلفاى عبّاسى را « دشمنان » مىخواند ، حكومت عبّاسى حتما متزلزل مىشود . به اين سبب ، مرتضى نزد برادر خود رضى آمد و دربارهء اين موضوع با وى سخن گفت و بين او و خليفه ميانجيگرى كرد . رضى به او چنين گفت : چرا در فلان روز آن عمل از خليفه سر زد ؟ و عملكردهاى اشتباه خليفه را يكيك برشمرد . سپس فهرستى از تقاضاهاى معيّنى را به برادر خود داد و مرتضى نزد خليفه آمد . خليفه به مرتضى چنين گفت : من آمادهء قبول همهء تقاضاهاى رضى هستم به شرط آن كه دوباره چنين اشعارى نسرايد . مرتضى نيز به او اطمينان داد كه رضى ديگر چنين اشعارى نخواهد سرود .
اوضاع حكومت در زمان رضى چنين بود ، در حالى كه قبلا در زمان هارون الرشيد ، حكومت عبّاسيان در يك شب هفتاد علوى را به قتل رساند و امام موسى بن جعفر ( ع ) را سالها به زندان انداخت . آيا منتصر عبّاسى متديّن ، زاهد ، مومن و پاكدامن شده بود در حالى كه هارون ابدا چنين نبود . ؟
هرگز
قضيه از اين قرار است كه خلفاى بنى عبّاس از حكومت مصر مىترسيدند ، حكومتى كه دعاة خود را در همهء سرزمينهاى اسلامى منتشر كرده بود . بنى عبّاس از ترس حكومت فاطميان و گرايش مردم بديشان مجبور بودند به شريف رضى و خط فكرى غير وابستهاش ، آزاديهايى را به او بدهند .
از اينجاست كه درمىيابيم ، چگونه عدّهء زيادى از مردم در جلسات درس شريف مرتضى حاضر مىشدند و هزاران نفر در تشييع جنازهء او شركت داشتند . چرا رهبران جنبش مكتبى در پايتخت حكومت بنى عبّاس به چنين سطحى از آزادى دست يافته بودند ؟ زيرا حكومت فاطميان از نزديك مراقب ايشان بود . بنابراين ، يكى ديگر از دستاوردهاى حكومت فاطمى و جنبش اسماعيليه در تاريخ ، آن بود كه ايشان آزادى جنبش مكتبى را تأمين مىكردند و بدين سبب ما خود را مديون اين جنبش مىدانيم .
پىنوشتها :
( 1 ) - سلميه : بخشى است در سوريه كه در استان « حماة » واقع است . شهر ديگرى به نام سلميه نيز در شرق رود « عاصى » در سوريه واقع است كه در سال 632 م به دست عربها فتح شد . سلميه مركز فعّاليتهاى اسماعيليه بود . « الموسوعة العربية الميسرة »
( 2 ) - تاريخ الدعوة الاسماعيلية ، ص 149 . به نقل از سيرهء جعفر حاجب ص 17 .
( 3 ) - قرامطه ، عارف ثامر ، ص 80 - 83 .