حكومت را در سر نداشتند بلكه ، قصد آنها اين بود كه جبههاى نظامى تشكيل دهند تا ايشان را در مسير استمرار هدايت و پرداختن به وظايف اجتماعيشان يارى كند .
شايد بتوان گفت كه دومين دستاورد اين جنبش آن بود كه در پى تلاشهاى فراوان توانست ، حكومت سرزمينهاى وسيعى را به دست آورد . اگرچه جنبش اسماعيليه به شش امام - يعنى تا امام جعفر صادق ( ع ) - بسنده مىكند ولى آيا چنين حكومتى بهتر از حكومتهايى به شمار نمىآيد كه اصلا به ائمّهء معصومين ( ع ) اعتقاد ندارند ؟ دليل اين سخن آن است كه حكومتهاى فاطميان كه در مصر و شمال آفريقا برپا شده بودند ، نسبت به ساير حكومتها از برترى بيشترى برخوردار بودند . براى مثال حكومت فاطمى كه بر مملكت خود به خوبى حكم مىراند از بهترين حكومتهاى اسلامى به شمار مىآمد زيرا در آن ، پرتوى از روحيهء مكتبى به چشم مىخورد . تاسيس « دار الحكمه » و دانشگاه « الازهر » نشانگر همين واقعيّت است و بدين ترتيب براى اوّلين بار در تاريخ ، دانشگاهى تأسيس شد كه از نظر دينى و مذهبى از آزادى كاملى برخوردار بود .
« جوهر صقلى » فرماندهء لشگريان « المعزّلدين اللّه » كه فاطمى و اسماعيلى مذهب بود ، همان كسى است كه دستور ساختن الازهر را صادر كرد . جوهر صقلى اين دانشگاه را به گونهاى برقرار كرده بود كه همهء مذاهب شيعه و سنّى را در بر مىگرفت . مردم از هر سو روانهء الازهر مىشدند تا با مناقشه و گفتگو ، به مذهبى راستين اعتقاد يابند كه اين خود از افتخارات امّت اسلامى به شمار مىآيد .
حكومت فاطميان در طول زمان ، جنبشهاى مكتبى جهان اسلام را تأييد مىكرده است . اشعار شريف رضى نيز نشانگر برترى حكومت فاطميان است .
ما مقامى على الهوان و عندى * مقول صارم و أنف و حمى
أحمل الضّيم فى بلاد الأعادى * وبمصر الخليفة الفاطمى « * »
شريف رضى در اين قصيده به حكومت فاطمى در مصر افتخار مىكند ، ولى چگونه ظلم را در سرزمين خليفهء عبّاسى ( منتصر ) كه در زمان رضى حكومت داشته ، تحمّل مىكرده است ؟ چون خليفه اين اشعار را شنيد « شريف مرتضى » برادر بزرگتر شريف رضى را كه از او نيز مشهورتر است فراخواند و به او چنين گفت : چرا برادر تو در اين روزها فاطمى شده است ؟ شعر در آن روزگار نظير راديو و جرايد امروز بوده است . اگر شريف رضى چنين شعرى مىسرايد :
ظلم را در سرزمين دشمنان تحمّل مىكنم
هامش
( * ) من به پستى تن نمىدهم در حالى كه زبانى برنده دارم و از آبرو و شرف برخوردارم .
ظلم را در سرزمين دشمنان تحمّل مىكنم در حالى كه در مصر خليفهء فاطمى حكومت مىكند .