تجربه و تحقيق آن را به ارث برده است .
اين عقبماندگى فكرى نويسندگان گذشته ، كه تهمت را به انقلابيها وارد و تحميل كرده است ، تاكنون ادامه دارد .
دفاع از خط مظلومان
هرگاه به پژوهش يا سخن گفتن از تاريخ مىپردازيم ، در واقع به دفاع از مظلومان تاريخ همچون زيد و يحيى و مختار و سليمان بن صرد و حجر بن عدى پرداختهايم ، كسانى كه حتّى دوستانشان ، ايشان را متّهم مىكردند .
اگر توانستيم نظرات نادرست ايشان را تغيير دهيم ، مىتوانيم خرافات موجود در اذهان مردم را از ميان ببريم و به دنبال آن مىتوانيم تمايل جامعه را تغيير بدهيم و به جلو برانيم .
با بررسى اين نكات سهگانه كه مىتوانيم ادعا كنيم كه آنها قانعكننده هستند ، قادر هستيم پژوهش تاريخى خود را توجيه كنيم و معتقديم كه خواننده از خلال اين مختصر ، به اهميّت شناخت و پژوهش تاريخ پى خواهد برد .
پىنوشتها :
( 1 ) - دكتر فهمى جدعان ، در كتاب ارزشمندش « اسس التقدّم عند مفكرى الاسلام فى العالم العربى الحديث » صفحه 24 در حالى كه تصويرى از دو خط متضاد فكرى به دست مىدهد ، چنين مىگويد :
يكى از اين دو خط ، خط عقبماندهاى است كه طرفدار توجيه آراى منفى است . و ديگر خطّى مترقّى است كه روح اميد و تلاش مىدمد .
سخن وى ، على رغم آنكه مستقيما موضوع مورد بحث ما را بررسى نمىكند ، لكن فكرى از تمركز واقعيتهاى تاريخى را كه در خلال فرهنگ منعكس است ، ارائه مىدهد او چنين مىگويد :
در افكار ابو بكر طرطوشى ( 450 ه 520 ه ) كه در مغرب به دنيا آمده و در مشرق زندگى كرده است ، ريشههاى مبارزهاى كه در انديشهء جاحظ معتزلى ديده مىشود ، به چشم نمىخورد ؛ طرطوشى فاقد درك جاحظ به فساد زمان و تمايل زمانه به لغزشى غير قابل بازگشت ، بوده است .
جاحظ اعتقاد داشت كه روزگار خيانتپيشه ، اولين حاكمى است كه حكومت خود را بر هستى آغاز كرد ، حكومتى سخت و تلخ . جاحظ در كتاب خود به نام ( سراج الملوك ) ص 32 چاپ قاهره ( 1354 ه ) چنين مىنويسد :