را بشويد ، چون بعد از ظهر فرا رسيد نمازى گزارد كه تصوّر مىكنم نماز عصر بود ، دو ركعت اوّل را طولانى و دو ركعت آخر را حذف كرد . هارون گفت : خدا پدرت را بيامرزد ، خوب به خاطر سپردهاى ، آن نماز عصر بوده است و وقت فضيلت آن نزد فقها چنين است ، خداوند به تو پاداش نيك و به كوشش تو جزاى خير دهاد ، تو كه هستى و از كدام قبيلهاى ؟ پس از آن هارون پاداش فراوانى به او داد ولى به كيفر آنكه قبلا با يحيى همراه بود ، دستور داد يك سيلى به صورت او بنوازند 8 . »
پس از آن هارون الرشيد طرح ترور يحيى را پى مىريزد و به دنبال آن يحيى پس از حياتى كه مملو از جهاد پيگير بود به جوار پروردگار خود مىشتابد .
لازم به توضيح است كه وى فقيهى به شمار مىآمد كه از امام صادق ( ع ) حديث نقل مىكرد .
آيا پس از شهادت يحيى شجرهء طيبّبهء وى نيز خشك شد ؟ هرگز ، بلكه اين شجره پيوسته ميوههايى تازه به بار مىآورد . نوهء يحيى محمّد بن جعفر بن عبد اللّه از راه مصر روانهء مغرب شد و به الجزيره رسيد ، گروهى از مردم گرد او جمع شدند ، محمّد نيز با ايشان به عدالت و صبر رفتار كرد ولى بعدا مسموم شد و به شهادت رسيد 9 . اين است راه انقلاب ، هيچكس به شهادت نمىرسد مگر آنكه ديگرى به پا برمىخيزد و راهش را ادامه مىدهد .
حكومتهاى ديگرى نيز از گروه زيديه ، در تاريخ ، برپا بودهاند ، حكومت امام ناصر در ديلم از اين حكومتها بوده است . امام ناصر داستان معروفى دارد :
وى فردى بود كه در خراسان مىزيست ولى از آنجا كه عليه حكومت ، انقلابى برپا كرده بود دستگير و زندانى شد و على رغم آنكه بسيار سالخورده بود توانست از زندان بگريزد . افراد مكتبى در آن وقت دهها نقشه طرح مىكردند تا بتوانند از زندانهاى جهنّمى بنى عبّاس بگريزند زيرا باقى ماندن در زندان و راكد گذاردن انرژى و نيرو ، لكهء ننگى بر دامان هر انسانى است كه توانايى فرار داشته باشد .
وى كه هم فقيه بود و هم شاعر ، توانست از زندان بگريزد و سپس به ديلم رود و در آنجا انقلابى برپا كند و حكومت را در دست گيرد . و اين دوّمين حكومت مكتبى تاريخ به شمار مىآيد .
هر دو حكومت مكتبى ، در زمان امامان معصوم ( ع ) ايجاد شد .
در اينجا سخن ما دربارهء نهضت زيديه پايان مىپذيرد . و اكنون بايد از جنبش اسماعيليه سخن بگوييم و پس از فهم و درك دو نهضت اسماعيليه و زيديه ، مفهوم جنبش مكتبى را در خواهيم يافت و به اين واقعيّت پى خواهيم برد كه ، ائمّه ( ع ) هرگز از اين نهضتها بر كنار نبودهاند بلكه ، از دور به آنها جهت مىدادهاند و در يك زمان جنبشهاى بسيارى را رهبرى مىكردهاند . چون
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 166
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص١٦٦