انگيزهء جنگها دفاع از منافع و به دست آوردن غنايم بود
نعمان در گفتههاى خود تصريح كرد كه هدف از جنگ به دست آوردن انجير و زيتون « غوطه » بوده است . آيا معقول است انسانى مثل وليد كه قرآن را هدف تيراندازى خود قرار داد ، و اين اشعار را مىسرود :
« * » أتوعد كلّ جبّار عنيد * فها أنا ذاك جبّار عنيد
إذا ما جئت ربّك يوم حشر * فقل يا ربّ مزّقنى وليد
و نيز :
به خدايت بگو « اگر مىتواند » مرا از غذا خوردن باز دارد ، و به خدايت بگو « اگر مىتواند » مرا از ميگسارى نيز باز دارد يا شخصى مثل يزيد بن معاويه كه همچون ساير خلفاى بنى اميه به بادهگسارى و ميمون بازى و همنشينى با زنان آوازهخوان مشغول بود ، هدفشان پيشرفت اسلام ، همراه با جهاد در راه خدا بوده باشد ؟ ! اگر اين را تأييد كنيم به سخن مضحكى گردن نهادهايم .
اوّلين و آخرين هدف اين خلفا به دست آوردن هرچه بيشتر آوازهخوانان و كنيزان و غنايم و اموال بوده است . فتوحات آنان نيز تنها براى به دست آوردن اموال فراوانى بوده است . كه به فرماندهان داده مىشد تا طرفدار حاكميّت باشند اگرنه اين اموال و داراييها چگونه و از كجا به دست مىآمد و نيز اموالى كه صرف عيّاشى و خوشگذرانى ايشان مىشد از كجا فراهم مىآمد ؟
نتيجهء اين بحث را مىتوان چنين خلاصه كرد : هنگامى كه پاداش نظاميان كاهش مىيافت كودتايى نظامى بر ضد حكومت انجام مىشد علاوه بر آن ، جنگها و ترورهاى پى در پى فرماندهان ارتش انگيزهء ديگرى براى كودتاى نظامى بود .
حكومت اموى به ارتش خود تكيه داشت ولى هنگامى كه پاداش نظاميان كاهش مىيافت و نارضايتى مردم اوج مىگرفت ، وفادارى اين ارتش از حكومت نيز كاهش مىيافت و كاهش طرفدارى ارتش از حكومت موجب سرنگونى حكّام مىشد .
بنى عبّاس جانشينان حكومت بنى اميّه
حكومت بنى عبّاس چگونه بر پا شد ؟
از نظر اجتماعى مىتوانيم بر پايى حكومت بنى عبّاس را چنين تفسير كنيم كه : ايشان نمايندهء
هامش
( * ) آيا مرا با آيهء « جبّار عنيد » تهديد مىكنى ، پس بدان كه من همان جبّار عنيد هستم .
هرگاه در روز قيامت به خداى خود وارد شدى ، به او بگو كه خدايا وليد مرا دريد .