نبرد مشخص گردد ؛ زيرا اين عامل نيز بهطور چشمگير در مقدار ديد و اختفاء تأثير دارد . شب به دليل نبودن يا ضعيف بودن نور ، پوشش مناسبى است براى تحركات و نقل و انتقال نيروها و ابزار جنگى . از اين رو فرماندهان ترجيح مىدهند بيشترين استفاده را از تاريكى شب ببرند و تحركات و نقل و انتقالها را در شب انجام دهند . در نبرد ذاتالسلاسل ، حضرت امير عليه السلام شبها نيروهايش را حركت مىداد و در روز پنهان مىداشت . آن حضرت با استفاده از اين شيوه ، توانست دور از چشم ديدهبانان ، دشمن را غافلگير سازد .
رسول خدا ، در جنگ خيبر ، وقتى مىخواست عقبنشينى كند و نيروهايش را به محل مناسب و امنى انتقال دهد ، صبر كرد تا هوا تاريك شود و با استفاده از پوشش شب ، نيروهايش را به آن مكان انتقال دهد . آن حضرت در پاسخ حباب كه مىگويد : « اى رسول خدا صلى الله عليه و آله مگر تغيير مكان نمىدهيم ؟ » فرمود :
« إِذا أَمْسَيْنا إِنْ شاءَ اللّهُ تَحَوَّلْنا » « 1 »
وقتى هوا تاريك شد ان شاء الله حركت مىكنيم .
3 - 4 - جهت خورشيد
علاوه بر روشنايى و تاريكى ، بايد جهت تابش خورشيد نيز مورد بررسى قرار گيرد ؛ زيرا همانگونه كه مه ، باران ، ابر و تاريكى ، ديد را محدود مىكند ، تابش خورشيد نيز در مواردى ديد را محدود مىكند ،
هامش
( 1 ) - المغازى ، ج 3 ، ص 644 .