راهها ، راههاى مال رو ، پلها و . . . را نيز مشخص نمود تا فرماندهى بتواند در موقع نياز از آن به خوبى استفاده كند .
امام حسين عليه السلام در مسير حركت خود از مكّه به كربلا از يارانش پرسيد : آيا ميان شما كسى هست كه غير از جادهء اصلى ، بيراههاى را در منطقه سراغ داشته باشد ؟ طرماح بن عدى گفت : آرى ، اى فرزند رسول خدا صلى الله عليه و آله ! من بيراههاى را مىشناسم . امام فرمود : جلوى ما حركت كن ( و راهبلد ما شو ) سپس امام قافله را در بيراهه حركت داد . « 1 »
نكتهء دوم : گاه در منطقهاى حيوانات درنده و موذى ( حيوانات وحشى ، خزندگان و حشراتِ بيمارىزا و . . . ) وجود دارند كه باعث وحشت و ناراحتى پرسنل و نيروها مىگردند . اينها بايستى شناسايى و آفتزدايى شود .
2 - 3 - جنبههاى نظامى زمين
زمين از جنبههاى نظامى نيز بررسى مىگردد . عوارض طبيعى و مصنوعى زمين و آثار آن بايد در فعّاليتهاى تاكتيكى و پشتيبانى خدمات رزمى مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد تا فرماندهى را در استفاده از زمين يارى دهد . اين تجزيه و تحليل از دو جنبه تاكتيكى و پشتيبانى خدمات رزمى قابل بررسى است . حدود تجزيه و تحليل و تأثيرگذارى در هر يك به نوع مأموريت ، ابزار و وسايل موجود و ابزار و وسايل به كار گرفته شده از سوى دشمن بستگى دارد . زمين از نظر جنبههاى تاكتيكى شامل ديد و
هامش
( 1 ) - مقتل الحسين ، عبدالرّزاق موسوى مقرم ، ص 221 ؛ مقتلالحسين ، خوارزمى ، ج 1 ، ص 13 و نفس المهموم ، شيخ عباس قمى ، ص 96 .