خلفا نيز از اين سنت رايج تبعيت كردند ؛ ابوبكر ، عمر و عثمان به رسم رسول خدا ( ص ) همه ساله به زيارت شهداى احد مىشتافتند و حتى معاويه نيز وقتى به حج يا عمره مىرفت به ناچار به زيارت شهداى احد تن مىداد . « 1 » ياران ديگر پيامبر ( ص ) نيز از زيارت شهداى احُد غفلت نمىكردند . ابو سعيد خدرى پيوسته به زيارت قبر حمزه مىرفت و بر قبر او مىايستاد و دعا مىكرد و به همراهان خود مىگفت : كسى بر ايشان سلام نمىكند مگر اينكه آنان پاسخ او را مىدهند . از حضور بر تربت ايشان و سلام بر آنان و زيارتشان غفلت نكنيد . « 2 »
گروهى از ياران رسول خدا ( ص ) در سال چندين بار به زيارت شهداى احد مىرفتند .
از آن جملهاند محمد بن مَسْلمه وسلمة بن سلامه كه نخست كنار قبر حمزه مىايستادند و بر او سلام مىكردند ، آنگاه بر ساير شهدا سلام مىگفتند . « 3 »
ام سلمه ، همسر رسول خدا ( ص ) ، هر ماه به زيارت شهداى احد مىرفت و همهء روز را در آن جا سپرى مىكرد . روزى او به همراه غلام خود ، نَبهان ، به احد رفت و چون غلام بر شهيدان سلام نكرد ، او را سرزنش كرد و به او گفت : چرا بر ايشان سلام نكردى . به خدا سوگند ، تا روز قيامت كسى بر ايشان سلام نمىكند مگر اينكه پاسخ او را مىگويند . « 4 »
ابوهريره از كسانى بود كه رفت و آمدش به محل قبور شهداى احد زياد بود . « 5 » عبدالله بن عمر نيز هرگاه مىخواست به بيشه ( محلى در نزديكى احد ) برود ، وقتى به ذُباب ( نقطهاى در ميان راه ) مىرسيد ، به سمت آرامگاه شهدا رهسپار مىشد و بر ايشان سلام مىكرد ، آنگاه به ذُباب باز مىگشت و راه خود را به سوى بيشه ادامه مىداد ، زيرا دوست نداشت قبر شهدا را محل عبور خود قرار دهد . « 6 »
هامش
( 1 ) . مغازى ، ج 1 ، ص 313 . با قاطعيت مىتوان گفت كه همين اضطرار و فشار درونى او را وادار به اقدام جنايتكارانهء ايجاد قنوات و چشمهسارهايى كرد كه منجر به تخريب قبرهاى شهدا گرديد .
( 2 ) . همان ، ص 313 - 314 .
( 3 ) . همان ، ص 314 .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . همان .
( 6 ) . همان .