اسلام توان رزمى خود را به نمايش گذاشت . پس از گذشت هفتماه از هجرت ، نخستين رويارويى نظامى نيروهاى اسلام با دشمن به وقوع پيوست و فرمانده اين گروه رزمى ، حضرت حمزهء سيدالشهدا بود .
فرمانده نخستين سريّه
اين پرسش از ديرباز مطرح بوده كه پيامبر ( ص ) از اعزام اين سريهها ( نيرهاى گشتى - رزمى ) چه هدفى داشته است ؟ ارعاب دشمن و تهديد رگ حياتى آنان و در نتيجه ورود به جنگ روانى با دشمن ، آگاهى از توان و استعداد مادّى و روانى دشمن ، و تقاص و مقابله به مثل با دشمن در سلب و تاراج دارايىهاى مسلمانان در مكه و محاصرهء اقتصادى شهر مدينه از سوى قريش و مشركان ، احتمالاتى است كه در اين باره مطرح است .
اعزام نيرو در سالهاى اول و دوم هجرى ( سريّههاى پيش از بدر ) همگونىهاى بسيارى با يكديگر دارند . اولًا ، همهء فرماندهان آنها از ميان مهاجران انتخاب شدهاند . ثانياً ، همهء نيروها مهاجرند . « 1 » ثالثا ، در بيشتر سريّهها نوك پيكان حملهها متوجه راههاى بازرگانى قريش است .
هامش
( 1 ) . همهء تاريخ نگاران در اين ديدگاه با يكديگر اتفاق نظر دارند ، به ويژه يعقوبى كه به دقت نظر معروف استچنين نوشته است : پيامبر ( ص ) حمزة بن عبدالمطلب را به فرماندهى سريّهاى از سوى عيص به كرانهء درياى سرخ به همراه سى تن از مهاجران روانه كرد . . . » سپس يعقوبى در پايان با تأكيد اضافه مىكند كه « و هيچيك از انصار در ميان ايشان نبود . » ( تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 69 ) تنها واقدى در ( مغازى ، ج 1 ، ص 9 ) دربارهء عمليات گشتى حمزه در عين اينكه در مورد رقم نيروها با ديگران اختلافى ندارد ، اما در هويّت اين نيروى سى نفره دو نظر متفاوت ارائه كرده است . او نخست اظهار كرده كه اين نيروها از دو گروه پانزده نفره تركيب شده بود كه گروهى را مهاجران و گروه ديگر را انصار تشكيل مىدادند ، ولى چند سطر بعد نظر ديگرى بيان داشته كه همان نظر اجماعى تاريخ نويسان است و گفتهء پيشين خود را نفى مىكند ، اگر چه اين نظر كلّى بيان شده و ناظر به همهء سريّههاى پيش از بدر است . وى گويد : « ابن مسيب و عبدالرحمن بن سعيد گويند : پيش از آنكه رسول خدا ( ص ) خود شخصاً به بدر برود ، هيچ يك از انصار را به هيچ سو روانه نكرد . چون تصور مىكرد كه آنان تنها در مدينه آن حضرت را يارى خواهند نمود . » وى در پايان گزارش اين عقيده را صحيح دانسته است . ( مغازى ، ج 1 ، ص 10 . ) شايان توجه است كه طبرى در تاريخ خود نظر دوم واقدى را به وى نسبت داده ، آنجا كه نوشته است : واقدى گويد : رسول خدا ( ص ) در ماه رمضان اين سال ( اول هجرى ) پس از گذشت هفت ماه از هجرت خود پرچم سفيدى به دست حمزة بن عبدالمطّلب داد و او را به فرماندهى سى تن از مهاجران منصوب فرمود و به منظور معارضه با كاروانهاى قريش روانه كرد . ( تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 402 )