آنها بر تو است و نه حساب تو بر آنها كه آنها را طرد كنى و در نتيجه از ستمگران شوى . « 1 »
آيهء ديگر هنگامى نازل شد كه گروهى از مسلمانان ( عمّار ، پدرش و مادرش ، صُهَيْبْ ، بلال و خبّاب ) در چنگال مشركان گرفتار بودند و آنها را مجبور به ترك اسلام و اظهار كلمات كفرآميز كردند . پدر و مادر عمّار در اين ماجرا سرسختانه مقاومت كردند و به شهادت رسيدند ، ولى عمّار آنچه مشركان مىخواستند ، به زبان آورد . اين خبر در ميان مسلمانان شايع شد . بعضى غياباً عمّار را محكوم كردند و گفتند : او از اسلام روى گردانده و كافر شده است ، امّا پيامبر ( ص ) فرمود :
چنين نيست ، عمّار سرا پا ايمان است و ايمان با گوشت و خون او آميخته است .
چيزى نگذشت كه عمّار ، مجروح و گريان به حضور رسول خدا ( ص ) آمد . پيامبر ( ص ) پرسيد : عمّار چه شده است ؟ عمّار گفت : اى پيامبر ، خبر ناگوارى دارم ، مشركان دست از سرم بر نداشتند تا نسبت به شما جسارت كردم ، و بتهاى آنها را به نيكى ياد كردم . پيامبر ( ص ) با دست خود اشك از چشمان عمّار پاك كرد و فرمود : اگر باز هم تو را زير فشار قرار دادند ، آنچه مىخواهند بگو ! در اين هنگام اين آيه نازل شد : « 2 »
هر كس كه بعد از ايمان كافر شود به جز آن كس كه زير فشار واقع شده است ، در حالى كه دلش به ايمان آرام و مطمئن است . . . و براى آنان عذابى سخت خواهد بود . « 3 »
پايهگذار نخستين مسجد
عمّار نخستين كسى است كه در اسلام اقدام به ساختن مسجد كرد ، زيرا رسول خدا ( ص ) با درخواست عمّار مسجد قبا را بنا نهاد . پيش از آغاز كار ، عمّار به مقدار لازم سنگ جمعآورى كرد و سرانجام ، خود ، بناى آن را به پايان برد . « 4 » عمّار همچنين در ساختن مسجد النبى ( ص ) در مدينه نيز تلاش فراوان كرد . « 5 »
هامش
( 1 ) . وَ لا تَطْرُدِ الَّذِيْنَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَداةِ وَالْعَشىِّ يُرِيْدُونَ وَجْهَهُ ماعَلَيْكَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شْىءٍ وَ مامِنْ حِسابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شْىءٍ فَتَطْرُدَ هُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمْيِنَ ( انعام ، آيهء 52 ) .
( 2 ) . مجمع البيان ، طبرسى ، ج 4 ، جزء چهاردهم ، ص 128 - 129 ؛ الدر المنثور ، جلالالدين سيوطى ، ج 4 ، ص 132 با اندكى اختلاف ؛ الغدير ، ج 9 ، ص 23 .
( 3 ) . مَنْ كَفَرَ باللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيْمانِهِ إِلّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئنٌّ بِاْلْإِيْمانِ . . . وَلَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ ( نحل ، آيهء 106 ) .
( 4 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 143 .
( 5 ) . همان ، ص 142 .