جنوب شرقى شهر حناكيه ياد كرده است . « 1 »
در سال 1157 نيز زمانى كه نادرشاه با دولت عثمانى درگير بود ، در حرمين اعلام شد كه تمامى خطيبان ، به طور رسمى در منابر شيعيان را لعن كنند . « 2 »
در همين دوره ، رسالههاى فراوانى نيز در تكفير شيعه توسط علماى مكه نوشته شد و حتى توسط برخى از فقهاى سنى فتواى جنگ سنى و شيعه صادر گرديد و منتهى به حملهء افاغنه قندهارى به اصفهان در سال 1134 شد .
با اين حال ، شمار زيادى از عالمان شيعه در مكه سكونت داشتند . شرح حال نويسان ، اسامى دهها نفر از عالمان شيعهء مقيم مكه و مدينه را ثبت كردهاند .
مكه و روى كار آمدن سعودىها
آغاز دعوت وهابيان در ديار نجد ، سال 1157 هجرى قمرى است ؛ زمانى كه محمدبن عبدالوهاب ( 1115 - 1206 ) حركت تبليغى خويش را در مبارزه با آنچه كه آن را « شرك » مىناميد ، آغاز كرد . وى براى توسعهء دعوت خود ، به دِرْعيه رفت و با دادن دستِ اتحاد با محمدبن سعود ( م 1179 ) ، حاكم اين شهر ، راه را براى پيروزىهاى بعدى دعوت وهابى هموار كرد . حركت مزبور ، ابتدا منطقهء نجد را تحت پوشش قرار داد و سپس در پى نبردهاى خونين فراوان ، سلطهء خويش را تا سواحل خليج فارس از يك سو و بر تمامى منطقهء حجاز شامل مكه و مدينه گستراند .
دعوت وهابى دو مرحله دارد ؛ نخست يك دورهء هفتاد و پنج ساله ، تا سال 1235 كه خاندان سعود ، از محمد بن سعود ، عبدالعزيز بن محمد بن سعود ، سعود بن محمد و عبداللَّه ابن سعود حكومت كردند و با قلع و قمع دولت نجد توسط ابراهيم پاشاى عثمانى - فرزند محمدعلى پاشا - و قتل عبداللَّه بن سعود در اسلامبول ، خاندان ياد شده از قدرت ساقط شدند . پس از آن ، براى مدتى قريب هشتاد سال ، در عُزْلت
هامش
( 1 ) . معالم الأثيرة فى السنة و السيره ، ص 125
( 2 ) . احمد السباعى ، تاريخ مكه ، ص 428