بخشى از اين كتاب تاريخ و جغرافياى شهر مدينه و بخش عمدهاى از آن تاريخ تحولات سياسى آن در دورهء خلافت خلفاى نخست است . اين اثر در چهار جزء توسط فهيم محمد شلتوت تحقيق و نشر شده است .
* الدرة الثمينة في تاريخ المدينة ؛ كتابى است از محب الدين ابن النجار ( 573 - 640 ) در تاريخ مدينه كه يكى از مهمترين متون تاريخى اين شهر به شمار مىآيد . اين اثر تحت عنوان اخبار مدينة الرسول صلى الله عليه و آله نيز چاپ شده است .
* التعريف بما آنست الهجرة ؛ از جمال الدين مَطَرى ( م 741 ) اثرى كم حجم اما بسيارارزشمند ازتاريخمدينه استكه در نيمهء نخست قرن هشتم هجرى تأليف شده است .
* المغانم المطابة في معالم طابه ؛ از مجدالدين ابوطاهر محمد بن يعقوب فيروزآبادى ( 729 - 823 ) . اين كتاب يكى از آثار بسيار ارجمند در تاريخ شهر مدينه است كه به صورت الفبايى اماكن آن شهر را شناسانده است . ( تحقيق حمدجاسر ، رياض ، داراليمامه ، 1389 ق . ) .
* وفاء الوفا بأخبار دارالمصطفى ؛ كتابى است از نورالدين على بن احمد سمهودى ( م 911 ) در چهار جزء كه در دو مجلد نشر يافته است . اين اثر دائرة المعارفى ، سرشار از نقلهاى كهن و تحقيقات تازه و جالب در بارهء تاريخ اين شهر مقدس بوده و در نوع خود اثرى بىمانند است . سمهودى در اين اثر خود كه هر محقق و پژوهشگر در تاريخ مدينه به آن نيازمند است ، از كتابهاى زيادى استفاده كرده كه امروزه در دسترس ما قرار ندارد . به علاوه خود قدم به قدم شهر را زير پا گذاشته و آثار تاريخى را مورد شناسايى قرار داده است . خلاصهاى از متن عربى اين كتاب ، تحت عنوان « اخبار مدينه » بيش از سيصد سال پيش به فارسى درآمده كه به سال 1376 شمسى توسط نشر مشعر چاپ شده است .
* بهجة النفوس و الأسرار في تاريخ دار هجرة النبيّ المختار ؛ از عبداللَّه بن محمدبن عبدالملك المرجانى ( م 769 ) . اين كتاب در سال 1418 در دو مجلد ، در شهر مكه چاپ شده است .
آثار اسلامى مكه و مدينه ( فارسي ) — صفحة 24
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٢٤