معرفى چند اثر مهم در تاريخ حرمين شريفين
الف : مكه
تاريخنگاران و جغرافىدانان ، دربارهء هيچ شهرى به اندازهء مكه و مدينه ، مطلب ننوشته اند ، دليل آن روشن است ؛ چرا كه همه مىدانيم اين دو شهر ، نزد مسلمانان از قداست برخوردار بوده و ثبت اخبارِ وضعيّتِ شهر ، تحوّل و چگونگى بناهاى تاريخى - دينى آن ، براى مسلمانان اهميت بسيار دارد . گرچه برخى از اين آثار مكتوبِ كهن ، به دلايل مختلف از ميان رفته و حتى نُسْخهاى از آنها به دست ما نرسيده است ، ليكن ، بسيارى از آنها به دست آمده و اخيراً شمارى ديگر در اين باره تأليف شده است . در اينجا مهمترين آنها را به اجمال مىشناسانيم :
* اخبار مكّة و ما جاء فيها من الآثار ؛ از ابوالوليد محمد بن عبداللَّه بن احمد ازْرَقى . اين كتاب در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم هجرى نگارش يافته و يكى از كهنترين آثارى است كه در بارهء تاريخ شهر مكه انتشار يافته است . اين اثرِ با ارزش و جاودانه ، گردآمدهاى است از اخبار و آگاهىهاى منحصر به فرد در بارهء مكه كه در دو جزء و يك مجلد توسط رشدى صالح ملحَّس تحقيق و چاپ شده است ( بيروت ، دارالاندلس ، 1983 ) .
* اخبار مكة في قديم الدهر و حديثه ؛ از ابوعبداللَّه محمد بن اسحاق فاكهى . اين