سياسى و يا نظامى صورت پذيرفت و بلافاصله پس از استقلال در سرزمينهاى تحت استعمار ، گريبان مسلمانان را گرفت . از آنجا كه شرح اين موضوع ، حايز اهميت بسيار است ، در فصول بعدى بدان خواهيم پرداخت .
خودآزمايى
1 . به نظر شما سودمندى تاريخ در چيست و يك ملت چرا به تاريخ نياز دارد ؟
2 . سودمندى مطالعه تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامى در چيست و چگونه مىتوان از اين تاريخ براى بازسازى هويت مسلمانان بهره جست ؟
3 . مراحل شكلگيرى تمدن را به اختصار توضيح دهيد .
4 . اركان اصلى تمدن را نام ببريد و عوامل مؤثر در بقا و تداوم آن را به اختصار توضيح دهيد .
5 . شاخصههاى تمدن را نام بريد و بنويسيد اهميت مطالعه شاخصههاى تمدنى در چيست ؟
6 . عوامل مؤثر در پيشرفت تمدنها كداماند ؟
7 . عوامل مؤثر در انحطاط تمدنها را نام بريد و هريك را بهاجمال توضيح دهيد .
8 . چگونه فرهنگ مىتواند مبناى بسيارى از انديشههاى معنوى بشر را تشكيل دهد ؟ توضيح دهيد .
9 . ضمن توضيح فرايند فرهنگپذيرى ، عواملى را كه مىتواند به ارتباط فرهنگى بينجامد ، بيان كنيد .
10 . هشت ويژگى و شاخصهء فرهنگ را بنويسيد .
11 . عناصر موجِد فرهنگ كداماند .
12 . چه عواملى در پايايى فرهنگ مؤثراند ؟
13 . تفاوت ميان فرهنگ و تمدن در چيست ؟ آنها را به اختصار توضيح دهيد .
14 . ضمن بيان چهار نظريه رايج در مورد رابطه فرهنگ و تمدن ، آنها را با هم مقايسه كنيد .
فعاليت دانشجويى
1 . تحقيق كنيد چه ضرورتى دارد ميان فرهنگ و تمدن يك جامعه تناسب برقرار باشد و در صورت رشد يكى نسبت به ديگرى ، چه اتفاقى خواهد افتاد ؟ ضمن ترسيم چنين شرايطى ، نتايج حاصل از تحقيقات خود را در كلاس بيان كنيد .