باشد بايد جهرا بخواند و اگر زن باشد بين اخفات و جهر مخير است به حكم عقل بايد جهر را انتخاب نمايد تا يقين به برائت ذمّه حاصل نمايد مانند دوران امر بين عتق رقبة مؤمنة و عتق مطلق رقبة كه عقل حكم به عتق رقبة مؤمنة مىنمايد بخاطر آنكه با عتق رقبة مؤمنة برائت يقينى حاصل مىشود .
و اگر قائل شويم كه اخفات براى مرئه عزيمت و فريضه است طبق مقتضاى قاعده ، جناب خنثى بايد احتياط نمايد يعنى در صبح و مغرب و عشاء نماز را تكرار كند يكى را جهرا و ديگرى را اخفاتا انجام دهد . و لكن بر خلاف مقتضاى قاعده ، اجماع بر عدم تكرار عبادة قائم شده است اگر چنين اجماعى ثابت باشد مجبورا از قاعده مزبور صرفنظر مىشود و جناب خنثى لااقل در اين يك مورد نفس راحتى مىكشد و در نمازهاى مذكور بين جهر و اخفات مخير خواهد بود .
اين مسئله مخير بودن خنثى نكته جالب و دقيقى دارد ، در باب اشتغال خواهد آمد كه از نظر مرحوم شيخ علم اجمالى علّت تامه براى حرمت مخالفت قطعيه مىباشد و نسبت به وجوب موافقت قطعيه على نحو الاقتضاء خواهد بود و لذا شارع در يك طرف از طرفين علم اجمالى مىتواند تصرف نمايد و ازاينرو در ما نحن فيه اگر اجماع قائم شود بر اينكه تكرار عبادة جائز نيست در مورد خنثى كه نماز صبح را مثلا اخفاتا خوانده است ، تكرار لازم نمىباشد و سرانجام مىبينيم كه از وجوب موافقت قطعيه صرفنظر مىشود و انجام يك طرف از طرفين علم اجمالى كافى خواهد بود .
( و قد يقال بالتّخيير مطلقا . . . ) صاحب فصول بر خلاف نظريه شيخ كه بين دو صورت رخصت و عزيمت تفصيل داد ، نظريه ديگرى دارد كه خنثى چه در فرض عزيمت و چه در فرض رخصت ، بين اخفات و جهر در نمازهاى مذكور ، مخير مىباشد دليل بر تخيير ، يك سلسله رواياتى است كه دلالت بر معذور بودن جاهل دارند منجمله صحيحه زراره بنقل از محمد بن مسلم است : از امام سؤال مىشود كسى كه من جهل جاى اخفات جهر و جاى جهر اخفات مىخواند ( اجهر فى
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 214
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٤