را به كول گرفته و وارد مسجد نمود . سه احتمال در اين مسئله موجود است و بنا بر هريك از احتمالات ، داخل در يكى از صور سابقه است كه حكم معين دارد .
احتمال اوّل اين است كه ادخال و دخول از نظر مفهوم مغاير هم هستند ( چه آنكه ادخال از نظر مفهوم يعنى وارد كردن كسى را در مسجد و دخول يعنى وارد شدن خود شخص در مسجد ) ولى از نظر مصدق متّحد باشند كه با حركت رجل و قرار دادن آن را به داخل مسجد هم مصداق ادخال و هم مصداق دخول محقق مىشود بنابراين احتمال ، شخص حامل ( زيد ) علم تفصيلى بر ارتكاب حرام دارد منتهى يا در ضمن ادخال و يا در ضمن دخول ( البته با فرض اينكه ورود جنب در مسجد و وارد نمودن جنب و نجاسة غير سارى را در مسجد حرام باشد ) و در سابق بيان گرديد كه مخالفت معلوم بالتفصيل قطعا حرام مىباشد .
احتمال دوّم : و ان جعلناهما متغايرين . . . ادخال و دخول همانطورىكه از نظر مفهوم و در ذهن متغاير هستند از نظر مصداق و در خارج از ذهن ، ايضا متغاير بوده و هركدام ، عملى به حساب مىآيد مثلا حركت رجل و قرار دادن آن را در داخل مسجد به اضافه حالت به كول داشتن چيزى ، ادخال مىباشد منتها ادخال و دخول يك قدر مشترك دارند و در يك عنوان ( ورود به همراه داشتن غير ) هر دو شريكند .
بنابراين احتمال ، مسئله مورد بحث داخل در صورت سوم ( كه خطاب ، معلوم بالتفصيل است و متعلّق خطاب اجمال دارد ) مىباشد مثال صورت سوم كه در سابق بيان كرديم مثلا زيد واجب الاكرام ، بين دو نفر ، مشتبه مىباشد و يا مثلا مائع نجس ، بين دو ظرف آب ، مشتبه شده است و در ما نحن فيه خطاب لا تدخل الجنب براى آقاى حامل معلوم بالتفصيل است و حكم اين صورت قبلا بيان گرديد كه مخالفت عملىّ خطاب تفصيلى حرام و معصيت مىباشد .
احتمال سوم : و ان جعلنا كلّا منهما عنوانا مستقلّا . . . ادخال و دخول مفهوما و مصداقا متغايرند و در عين حال قدر مشترك هم ندارند و هركدام فعل
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠٤