پاسخ : آنچه كه از ادله قطعى بر وجوب التزام بما جاء به النبى ( ص ) استفاده مىشود اين است كه بر هر مسلمانى التزام به حكم اللّه در حدّ و مرحلهاى واجب است كه حكم اللّه براى مكلف ثابت شده است اگر تفصيلا حكم واقعى ( وجوب صلاة جمعه مثلا ) ثابت شده بايد بوجوب صلاة جمعه ملتزم شود و التزام تفصيلى لازم است و اگر بطور اجمال حكم اللّه ( وجوب و يا حرمت نظر الى السماء مثلا ) ثابت شده التزام اجمالى لازم مىباشد نه التزام تفصيلى و الّا كاسه از آش داغتر خواهد بود . بنابراين در مسئله مورد بحث التزام به حكم اللّه « على ما هو عليه » لازم است يعنى مكلف بايد ملتزم شود كه حكم الهى در مورد نظر الى السماء يا وجوب است و يا حرمت و مسئله تخيير باثبات نمىرسد . ديديم كه قول بجواز مخالفت التزاميّه معلوم بالاجمال كه منتخب شيخ « ره » مىباشد بكرسى تثبيت نشست
فافهم : وجه آن اين است كه وجوب التزام به حكم اللّه ( على ما هو عليه ) را شيخ قبول فرمودند يعنى در مسئله مورد فرض مكلّف بايد ملتزم باشد كه حكم الهى يا وجوب نظر الى السماء است و يا حرمت نظر الى السماء مىباشد و اين مطلب با مدعاى ايشان ( مبنى بر اينكه مخالفت التزاميّه معلوم بالاجمال جائز است ) فاصله زيادى دارد و سرانجام جواز مخالفت التزاميه با بنبست مواجه مىشود .
هذا و لكنّ الظّاهر من جماعة . . . ق صفحه 20 سطر 13 ج صفحه 32 سطر 11 تاكنون شيخ جواز مخالفت التزاميه معلوم بالاجمال را باثبات رساند و با عبارة ( و لكنّ الظّاهر ) مطلب سابق را استدراك مىنمايد حاصل استدراك آنست كه در مسئله اجماع مركب از ظاهر سخنان جماعتى از اصحاب استفاده مىشود كه مخالفت التزاميّه ، ممنوع مىباشد به اينگونه :
اگر اتفاق آراء همه علماء نسبت به حكمى از احكام ، تحقق يابد از نظر اصطلاح اصولى « اجماع بسيط » مىگويند كه در مقابل آن « اجماع مركب »
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 182
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٨٢