معلوم بالتفصيل باشد بنابراين مراد از ( ذلك الحكم اعنى وجوب الاخذ به حكم اللّه ) همان وجوب التزام است و مراد از موضوع همان « حكم اللّه » است و مسئله مورد بحث از تحت اين موضوع بتوسّط اصول خارج مىشود و آن حكماللّهى وجوب التزام دارد كه معلوم بالتفصيل باشد نه معلوم بالاجمال .
( قوله و لكنّ التّحقيق انّه لو ثبت . . . ق صفحه 19 سطر 20 ج صفحه 31 سطر 10 )
( شرح )
شيخ « ره » با عبارت مذكور مطلب مزبور را استدراك مىنمايد و حاصل استدراك اين است كه در فرض ثبوت وجوب التزام به حكم اللّه ، اجراى اصول بر عدم وجوب التزام ، با مانع برخورد مىنمايد و اصل عدم وجوب التزام ، رودرروى علم تفصيلى قرار مىگيرد و توان مقابله با علم تفصيلى را ندارد مثلا در مثال نظر الى السماء علم اجمالى داريم بر اينكه نظر الى السماء يا واجب است و يا حرام و با فرض ثبوت وجوب التزام به حكم اللّه ، علم تفصيلى داريم بر اينكه التزام به حكم اللّه واجب است به سخن ديگر با علم اجمالى مىدانيم كه در مورد نظر الى السماء يا حكم وجوب ثابت است و يا حكم حرمت و تفصيلا مىدانيم كه التزام به حكم اللّه واجب است و بدين لحاظ اگر اصل عدم وجوب التزام ، جارى شود مخالفت عمليه قطعيه از لحاظ عقد القلب ( حتى اگر قضيه مورد شبهه به صورت شبهه موضوعيّه دربيايد ) لازم مىشود چه آنكه مخالفت كل شىء بحسبه ، مىباشد مخالفت حرمت خمر اين است كه خمر را عملا بنوشد و مخالفت وجوب التزام به حكم اللّه اين است كه التزام قلبى نداشته باشد و همين عدم التزام ، از لحاظ عقد القلب و كار و عمل قلبى ، مخالفت عمليّه به حساب خواهد آمد و مخالفت عمليه حتى در شبهه موضوعيّه ناصحيح و ناروا مىباشد ( كما سيجيء . . . ) در بحث
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 177
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٧