و همچنين اگر وجوب و حرمت وطى هر دو تعبدى باشد ايضا مخالفت عمليه ممكن خواهد شد به اينگونه : كه وطى را بدون قصد قربت انجام مىدهد جانب حرمت مخالفت شده بخاطر آنكه وطى را انجام داده و جانب وجوب مخالفت شده بخاطر اينكه قصد قربت نكرده است .
مثال مذكور مربوط به شبهه موضوعيه بود و اما مثال مربوط به شبهه حكميّه مثلا اجمالا مىداند كه دفن شخص كافر يا واجب و يا حرام مىباشد اگر كسى قائل به اباحه دفن كافر بشود مخالفت قطعيه التزاميه نموده و مخالفت قطعيه عمليه امكانپذير نخواهد بود . كوتاه سخن ضابطه مخالفت قطعيّه التزاميه از اين قرار است : 1 - دوران امر بين محذورين باشد 2 - زمان وجوب و حرمت متحد باشد 3 - هر دو حكم و يا احدهماى معيّن تعبّدى نباشد . با تحقق شرائط مزبور تنها مخالفت قطعيه التزاميّه ممكن است و مخالفت قطعيّه عمليه جاى پا و محل از اعراب ندارد .
و اما مثال مخالفت قطعيه عمليه در شبهه حكميه مثلا علم اجمالى دارد كه در روز جمعه يا صلاة ظهر واجب است و يا صلاة جمعه هر دو را ترك مىكند .
و در شبهه موضوعيّه مثلا علم اجمالى دارد كه آشاميدن يكى از دو مائع معيّن ، حرام است هر دوتا را مىنوشد . بحث و تحقيق راجع به حرمت و عدم حرمت مخالفت عمليّه معلوم بالاجمال بعد از حدود دو صفحه و نيم خواهد آمد و امّا فعلا راجع به جواز و عدم جواز مخالفت قطعيه التزاميّه بحث مىنمائيم .
( و امّا المخالفة الغير العمليّة فالظّاهر جوازه . . . ق صفحه 19 سطر 7 ج صفحه 30 سطر 18 ) مرحوم شيخ مخالفت قطعيه التزاميه معلوم بالاجمال را تجويز مىنمايد و بطور تفصيل علّت و دليل آن را در مورد شبهه حكميّه و موضوعيّه بيان مىفرمايد بنابراين مخالفت التزاميّه گاهى در شبهه حكميّه تحقق مىيابد كه مثالش بيان شد ( دفن كافر يا واجب است و يا حرام ) و گاهى در شبهه موضوعيّه محقق مىشود كه مثالش بيان گرديد ( مرئه معين يا واجب الوطى است و يا محرّم
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٦٦