دارم يكى از دو ظرف نجس است . و هرگز توان آن را ندارد كه با اشاره حسيّه و انگشت گذاشتن ، آب نجس را معرّفى و مشخّص نمايد .
نكته دوّم : « علم » ( حصول صورة الشّيء عند العقل ) چه از مقوله اضافه باشد و يا از مقوله كيف و غير ذلك ، يك امر بسيط است و هرگز به اجمال و تفصيل متّصف نمىشود اجمال و تفصيل مربوط به متعلّق علم است بنابراين تعبير ( علم اجمالى و علم تفصيلى ) مسامحه و مجاز است و از قبيل وصف به حال متعلّق مىباشد مانند ( زيد قائم ابوه ) كه صفت قائم ، در حقيقت مربوط به آب زيد است و همچنين نسبت دادن حركت را به سرنشين كشتى مجاز و مسامحه است على اىّ حال نسبت دادن اجمال و تفصيل را به علم مسامحه و مجاز مىباشد و آنچه كه حقيقة متّصف به اجمال و تفصيل مىشود متعلّق علم است نه خود علم و بدين لحاظ مرحوم شيخ اجمال و تفصيل را مربوط به « معلوم » نموده و فرموده : ( انّ المعلوم اجمالا هل هو كالمعلوم بالتّفصيل . . . )
نكته سوم : در رابطه با امتثال تكليف اين عناوين ( مخالفت قطعيّه ، موافقت قطعيه ، مخالفت احتماليه موافقت احتماليه ) زياد به كار گرفته مىشود با ذكر مثال با انها آشنا خواهيم شد آقاى زيد يقين دارد كه مايع داخل يكى از دو ظرف معيّن خمر است اگر از هر دو ظرف اجتناب نمايد موافقت قطعيه نموده و اگر مايع هر دو ظرف را بياشامد ، مخالفت قطعيه نموده و اگر مايع يكى از دو ظرف را بنوشد و از ديگرى اجتناب نمايد از جهت اينكه يكى از طرفين شبهه را مرتكب شده مخالفت احتماليّه نموده و از جهت اينكه از يكى از طرفين شبهه دورى جسته است موافقت احتماليّه نموده است لازم به يادآورى است كه همه عناوين مذكور امتثال اجمالى مىباشند كه در مقابل امتثال تفصيلى قرار دارد امتثال تفصيلى آنست كه در حين انجام عمل و يا ترك عمل كاملا توجّه دارد كه اين عمل مطلوب مولى است و يا مبغوض مولى مىباشد مثلا علم دارد كه صلاة ظهر واجب است نه صلاة جمعه اگر بعنوان انجام تكليف صلاة ظهر را انجام دهد ، امتثال
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٢٥