مقدمات عقليه و متوسل شدن به مطالب عقلى جهت كشف و استنباط احكام شرعى و تحصيل مناط حكم و اثبات حكم شرعى از طريق تنقيح مناط ، ممنوع و ناصحيح است مورد اول : در اول تنبيه دوم ( و ان ارادوا عدم جواز الخوض فى المطالب العقليّة . . . ) يادآور شديم كه بخاطر كثرة خطاء در مطالب عقلى نبايد سراغ مقدمات عقليه برويم و نبايد به وسيله مقدمات عقلى احكام شرعى را تحصيل نمائيم . مورد دوم : در صفحه 12 سطر 18 ( نعم الانصاف انّ الرّكون الى العقل . . . ) بيان شد كه اگر به وسيله مطالب عقلى بيائيم مناط و ملاك حكمى را تحصيل نمائيم و با اثبات آن ملاك و مناط حكم مسألهاى را براى مسئله ديگرى ثابت نمائيم ، با دست خود خود را در معرض خطاء و مخالفت با واقع و نفس الامر قرار دادهايم .
( على طريق اللّم . . . ( ق صفحه 13 سطر 6 ج صفحه 21 سطر 17 ) در اصطلاح علم منطق اثبات معلول را به وسيله علّت ، برهان لمّى مىگويند و اثبات علّت را به وسيله معلول برهان انّى مىنامند . برهان لمّى مانند ( الانسان متعجّب و كلّ متعجّب ضاحك ) از وجود تعجّب كه علت است به وجود ضحك كه معلول است منتقل مىشويم .
برهان انّى مانند الانسان ضاحك و كل ضاحك متعجب از وجود ضحك كه معلول است به وجود تعجّب كه علت است منتقل مىشويم در ما نحن فيه به وسيله عقل درك مىكنيم كه مناط و ملاك حرمت خمر ، مسكر بودن آنست و با اثبات سكر در نبيذ حكم حرمت را براى نبيذ ثابت مىنمائيم و بدينوسيله حكم شرعى را استنباط كردن ممنوع است و باعث وقوع در ورطه مخالفت با واقع ، خواهد شد .
( و الانتقال منه اليه . . . ( ق صفحه 13 سطر 6 ج صفحه 21 سطر 17 ) ضمير « منه » به « مناط » رجوع مىشود و ضمير « اليه » به حكم برمىگردد .
( لانّ انس الذّهن بها . . . ( ق صفحه 13 سطر 6 ج صفحه 21 سطر 17 ) مرحوم
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 111
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١١١