اخبار مذكور ، حكم عقل از اعتبار ساقط بوده و لازم الاطاعة و الامتثال نخواهد بود .
لكن قد عرفت عدم دلالة الاخبار . . . ) ما حصل جواب اوّلا مىگوييم اخبار مذكور چنين دلالتى ندارد كه لزوم اطاعه و امتثال احكام ، متوقف به آنست كه آن احكام با بيان و تبليغ حجة خدا ثابت شده باشد و بلكه مراد و مقصود اخبار مزبور اين است كه بعقل ناقص و قياس و استحسان عمل نكنيد
و ثانيا برفرض كه بپذيريم اخبار ظهور در همان مطلب مذكور ( واسطه بودن تبليغ حجة خدا در وجوب امتثال لازم است ) دارد نهايت سخن اين مىشود كه فى ما بين اخبار مذكور و حكم عقل تعارض و تضاد بوجود مىآيد به اين گونه : از اخبار و روايات مورد نظر ، ظن و گمان حاصل مىنمائيم بر اينكه وجوب امتثال و لزوم اطاعة احكام ، وابسته و متوقف به آنست كه حجة خدا واسطه در تبليغ و بيان آن احكام باشد و در طرف مقابل از دليل عقل ، قطع و يقين حاصل مىنماييم كه علم به احكام و لو از غير طريق بيان ائمه ( ع ) حاصل شود اطاعة و امتثال لازم مىباشد و بالاخره بين دليل نقلى ظنى و دليل عقلى قطعى ، تعارض برگزار مىشود و مسئله تعارض نقلى ظنى با عقلى قطعى ، فائده مهمى دربر ندارد چه آنكه در فرض تعارض بين دليل نقلى ظنى و دليل عقلى قطعى ، دليل عقلى قطعى مقدم مىباشد در سابق بيان گرديد اگر از حكم عقل قطع به حكمى پيدا شود امتثال و اطاعة آن تا مادامىكه قطع باقى باشد لازم است و اگر روايت و حديثى در مقابل آن و بر خلاف آن اظهار وجود نمايد ، اگر قابل طرد و طرح باشد بايد طرد و طرحش نمائيم . و اگر قابل طرد نباشد بايد توجيه و تأويل نمائيم .
بنابراين روايات مورد بحث كه واسطه تبليغ حجة خدا را در لزوم اطاعة ، شرط مىدانند در مقابل حكم قطعى عقل ( مبنى بر اينكه واسطه در تبليغ دخالتى در لزوم اطاعة ندارد ) قرار مىگيرند و بايد تأويل و توجيه بشوند و تاكنون
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٦